Thursday, July 17, 2014

Filipino or English? ON THE LANGUAGE QUESTION IN THE PHILIPPINES

Sneaking into the Philippines, through the Rivers of Babylon: ON THE LANGUAGE QUESTION IN THE PHILIPPINES

by E. SAN JUAN, Jr.
Fellow, Harry Ransom Center, University of Texas




I’m Miss American Dream since I was 17
Don’t matter if I step on the scene or sneak away to the Philippines
They still goin’ put pictures of my derriere in the magazine
You want a piece of me?  You want a piece of me?

---BRITNEY SPEARS, “Piece of Me”


By the rivers of Babylon, there we sat down, yea, we wept when we remembered Zion…..
How shall we sing the Lord’s song in a foreign tongue?

--PSALM 137


    It is also a misfortune to understand various languages because thus one has more occasions to hear stupidities and nonsense.

                        --JOSE RIZAL, “Travel Diary, 4 July 1889

Everywhere I roam I listen for my native language with a crying heart because it means my roots in this faraway soil [the United States]; it means my only communication with the living and those who died without a gift of expression. My dear brother, I remember the song of the birds in the morning, the boundless hills of home, the sound of the language....
 
                            --CARLOS BULOSAN    (Letter of 2 June 1953)





In this current situation of portentous upheaval in the Philippines, any discussion of the “language question,” like the “woman question,” is bound to be imcendiary and contentious. The issue of language is always explosive, a crux of symptoms afflicting the body politic. It is like a fuse or trigger that ignites a whole bundle of inflammable issues, scandalously questioning the existence of God in front of an audience of believers. Or the immortality of souls among the faithful. Perhaps my saying outright that I am a partisan for a national language, Filipino, may outrage the postmodernists and cosmopolites among you—how can you say such a thing when you are speaking in English? Or, as Senator Diokno once said, “English of a sort.” How dare I infuriate the loyal speakers of Cebuano, Ilocano, Pampagueno, Ilonggo, Taglish, Filipino English, and a hundred or more languages used in these seven thousand islands. One gives up: it can’t be helped. Or we can help lift the ideological smog and draw more lucidly the lines of demarcation in the battleground of ideas and social practices.

One suspects that this is almost unavoidable, in a society where to raise the need for one national language, say “Filipino” (as mandated by the Constitution) is certain to arouse immediate opposition. Or, if not immediately, it is deferred and sublimated into other pretexts for debate and argumentation. Fortunately, we have not reached the point of armed skirmishes and violent confrontations for the sake of our mother/father tongue, as in India and other countries.  My partisanship for Filipino (not Tagalog) is bound to inflame Cebuanos, Bicolanos, Ilocanos, and so on, including Filipino speakers-writers of English, or Filipino English. We probably try to defuse any brewing conflict quickly by using the colonizer’s tongue, or compromise babel-wise. My view is that only a continuing historical analysis can help explain the present contradictory conjuncture, and disclose the options it offers us.  Only engagement in the current political struggles can resolve the linguistic aporia/antinomy and clarify the import and consequence of the controversy over the national language, over the fate of Filipino and English in our society.
_______________

    Sa kasalukuyang matinding sigalot sa bansa, anumang talakayan hinggil sa wika ay tiyak na magbubunsod sa isang away o maingay na pagtatalo. Kahawig nito ang usapin ng kababaihan.  Laging matinik ang isyu ng pambansang wika, isang sintomas ng pinaglikom na mga sakit ng body politic. Tila ito isang mitsang magpapasabog sa pinakabuod na mga kontradiksiyong bumubuo sa istruktura ng lipunang siyang nakatanghal na larangan ng digmaan ng mga uri at iba’t ibang sektor.

    Lalong masahol siguro kung sabihin kong nasa panig ako ng mga nagsususog sa isang pambansang wikang tinaguriang “Filipino.”  Tiyak na tututol ang mga Sebuano, Ilokano, Ilonggo, mga alagad ng Taglish, o Ingles, o Filipino-Ingles.  Ngunit hindi ito maiiwasan, kaya tuloy na tayong makipagbuno sa usaping ito upang mailinaw ang linya ng paghahati’t pamumukod, at sa gayo’y makarating sa antas ng pagtutuos at pagpapasiya.
             _______________

One would expect that this issue would have been resolved a long time ago. But, given the dire condition of the Philippine political economy in this epoch of globalized terrorism of the U.S. hegemon, a plight that is the product of more than a century of colonial/neocolonial domination, all the controversies surrounding this proposal of a national language since the time of the Philippine Commonwealth when Quezon convened the Institute of National Language under Jaime de Veyra, have risen again like ravenous ghouls. I believe this specter can never be properly laid to rest until we have acquired genuine sovereignty, until national self-determination has been fully exercised, and the Filipino people—three thousand everyday, more than a million every year--will no longer be leaving in droves as Overseas Contract Workers, the whole nation becoming a global subaltern to the transnational corporations, to the World Bank-World Trade Organization, the International Monetary Fund, and the predatory finance capital of the global North. If we cannot help but be interpellated by the sirens of the global market and transformed into exchangeable warm bodies, we can at least interrogate the conditions of our subordination—if only as a gesture of resistance by a nascent, irrepressible agency.
    _________________

    Saan mang lugar, ang usapin ng pambansang wika ay kumakatawan sa pagtatalo tungkol sa mga mahalagang usapin sa pulitika at ekonomya. Buti naman, hindi pa tayo nagpapatayan sa ngalan ng wika, tulad ng nangyayari sa India at iba pang bansa. Marahil, napapahinahon ang bawat isa kung Ingles, ang wika ng dating kolonisador, ang wika ng globalisasyon ngayon, ang ating gagamitin. Di ko lang tiyak kung maiging magkakaunawaan ang lahat sapagkat ang pagsasalin o translation, kalimitan, ang siyang nagbubunga ng karagdagang basag-gulo.  Ngunit ang pagbaling sa Ingles ay pagsuko lamang sa dominasyon ng kapangyarihang global sa ilalim ng kasalukuyang hegemon, ang Estados Unidos. Ang makalulutas ng krisis, sa tingin ko, ay isang pakikisangkot sa nangyayaring labanang pampulitika at pang-ideolohya, laluna ang pakikibaka tungo sa tunay na kasarinlan at demokrasyang popular, sa gitna ng dominasyon ng mga mayayama’t makapangyarihang bansa sa Europa, Norte Amerika, Hapon, at iba pa.

    Bagamat mula pa noong panahon ni Quezon hanggang sa ngayon, ang isyu ng “pambansang wika” ay naipaloob na sa Konstitusyon, bumangon ito muli na tila mga kaluluwang uhaw sa dugo. Maireresolba lang ang isyung ito kung may tunay na soberanya na tayo, at namamayani ang kapangyarihan ng nakararami, mga pesante’t manggagawa, at nabuwag na ang poder ng mga may-aring kakutsaba ng imperyalismo. Sa ngayon, walang kalutasan ito, sintomas ng bayang naghihirap, hanggang ang relasyong sosyal ay kontrolado ng naghaharing uri, laluna ng mga komprador at maylupang pabor sa Ingles, wikang may prestihiyo at kinagawiang wika sa pakikipag-ugnay sa kanilang mga patrong Amerikano, Hapon, Intsik at iba pa.
    _____________________

In the hope of avoiding such a situation, which is almost ineluctable, I would like to offer the following seven theses that may initiate a new approach to the question, if not offer heuristic points of departure for reflection. In contrast to the dominant neoliberal philosophically idealist-metaphysical approach, I apply a historical materialist one whose method is not only historicizing and dialectical—not merely deploying the “Aufhebung” of Hegel within an eclectic, neoWeberian framework (as Fernando Zialcita does in his provocative book--Authentic Though Not Exotic: Essays on Filipino Identity (2005)—but also, as Marx said, standing it on its head in the complex and changing social relations of production within concrete historical settings. The materialist dialectic offers a method of analysis and elucidation of the context in which questions about a national language can be clarified and the nuances of its practical implications elaborated.

Thesis 1:
 Language is not a self-sufficient entity or phenomenon in itself but a component of the social forms of consciousness of any given social formation.  Marx considered language a productive force, conceived as “practical consciousness,” as he elaborates in the Grundrisse: “Language itself is just as much the product of a community, as in another aspect it is the existence of the community--it is, as it were, the communal being speaking for itself” (quoted in Rossi-Landi  1983, 170). As such, it can only be properly addressed within the historical specificity of a given mode of production and attendant social-political formation. It has no history of its own but is a constituent part  and constitutive of the ideological terrain on which the struggle of classes and historic blocs are fought, always in an uneven and combined mode of development. It forms part of the conflicted evolution of the integral state, as Gramsci conceived it as the combination of political society and civil society. The issue of language is located right at the heart  of the construction of this integral state. Hence not only its synchronic but also diachronic dimensions should be dialectically comprehended in grasping its worth and contribution to the liberation and fulfillment of the human potential.

Thesis 2: 
The function and nature of language then cannot be adequately discussed in a neutral and positivistic-empiricist way, given its insertion into conflicted relations of production, at least since the emergence of class-divided societies in history. Ferruccio Rossi-Landi explains the imbrication of language in social-historical praxis: “The typically social operation of speaking can only be performed by a historically determined individual or group; it must be performed in a given language, that is, within a determined structure which is always itself, to some extent, both an ideological product and an ideological instrument already; lastly, the audience is determined as well” by the historical-social situation (1983, 169). Language use, in short, the process of communication, cannot escape the necessity of sociopolitical overdetermination.

In the Philippines, the status and function of various languages—Spanish, English, and the numerous vernaculars or regional languages—cannot be assayed without inscribing them in the history of colonial and neocolonial domination of the peoples in these islands. In this regard, the terms “national-popular” and “nation-people”—as Gramsci (1971) employed them in a historical-materialist discourse--should be used in referring to Filipinos in the process of expressing themselves (albeit in a contradiction-filled way) as diverse communities, interpellating other nationalities, and conducting dialogue with themselves and other conversers.
It is necessary to assert the fundamental premise of the “national-popular,” the nation as constituted by the working masses (in our country, workers and peasants), not the patricians. Otherwise, the nation (in the archive of Western-oriented or Eurocentric history) is usually identified with the elite, the propertied classes, the national bourgeoisie, or the comprador bourgeoisie and its allies, the bureaucrats and feudal landlords and their retinue of gangsters, private armies, paramilitary thugs, etc. Actually, today, we inhabit a neocolony dominated by a comprador-bureaucratic bloc of the propertied classes allied with and supported in manifold ways by the U.S. hegemon and its regional accomplices.
The recent unilateral policy pronouncement of the de facto Philippine president Arroyo that English should be re-instated as the official medium of instruction in all schools can only be read as a total subservience to the ideology of English as a global language free from all imperialist intent. Obviously this is propagated by free-market ideologues inside and outside government, even though a bill has recently been proposed in the Congress to institute the mother tongue as the medium of instruction up to grade six of the elementary school. (One needs to interject here that this idea of using the mother tongue in the first years of education is not new; it was first planned and tested in the Sta. Barbara, Panay,  experiment conducted by Dr. Jose V. Aguilar in the late forties and fifties. But this finding has been buried and forgotten by the neocolonialist policies of all administrations since 1946.)  As Peter Ives pointed out in his Language and Hegemony in Gramsci, issues of language policy in organizing schools and testing curriculum need to be connected to “political questions of democracy, growing inequalities in wealth and neo-imperialism” (2004, 164), since the daily acts of speaking and writing--in effect, the dynamic field of social communication-- involves the struggle for hegemony in the realm of civil society, state institutions, and practices of everyday life.
    ____________________

    Sa halip na sipatin ang isyung ito sa kinagawiang empirical na lapit, tulad ng ginagamit ng mga postmodernistang iskolar, dapat ipataw ang isang materyalismo- istorikal na pananaw at ang diyalektikong paraan upang makalikha ng praktikang agenda na tutugon sa tanong kung ano ba ang wikang pambansang magsisilbing mabisang sandata sa mapagpalayang pakikipagsapalaran ng sambayanan.

    Ang wika ay hindi isang bagay na may sariling halaga kundi bahagi ito ng kategorya ng kamalayang sosyal, isang kamalayang praktika—“practical consciousness,” ayon kay Marx—na gumaganap sa buhay bilang lakas ng produksiyon. Matutukoy lamang ito sa gitna ng isang partikular na mode of production sa isang determinadong pormasyonag sosyal. Hindi ito bukod sa pagtatagisang pang-ideolohiya. Kalahok ito sa pagbubuo ng integral state (konseptong galing kay Gramsci), tambalan ng lipunang sibil at lipunang pampulitika. Ang usapin ng wika ay di maihihiwalay sa yugto ng kasaysayan ng bayan, na laging komplikado at di-pantay ang pagsulong ng iba’t ibang bahagi---uneven and combined development. Samakatwid, sa ating sitwasyon, ang  suliraning pang-wika ay di maihihiwalay sa programa tungo sa tunay na kasarinlan at kasaganaan, mula sa kasalukuyang neocolonial at naghihikahos na bayan.

____________________

Thesis 3:
The Filipino nation is an unfinished and continuing project, an unfinished work, constantly being re-invented but not under conditions of its own making. Becoming Filipinos is a process of decolonization and radical democratization of the social formation, a sequence of collective choices. This is almost a cliché among the progressive forces with a nationalist orientation. It bears repeating that Filipino sovereignty is a dynamic totality whose premises are political independence and economic self-sufficiency. We have not yet achieved those premises.
Given the current alignment of nation-states in the world-system under U.S. hegemony, whose hegemony is unstable, precarious, sustained by manifold antagonisms, and perpetually challenged by other regional blocs, becoming Filipino is an ever-renewing trajectory of creation and re-creation, a process overdetermined by legacies of the past and unpredictable incidences of the present and the future. Within this configuration, an evolving, emergent Filipino language may be conceived as both a medium and substantive element in fashioning this sequence of becoming-Filipino, a sequence grasped not as a cultural essence but a network of dynamic political affiliations and commitments. It is also an aesthetic modality of counterhegemonic, anti-imperialist expression.

Thesis 4:
Only within the project of achieving genuine, substantive national independence and egalitarian democracy can we argue for the need for one national language as an effective means of unifying the masses of peasants, workers and middle strata and allowing them integral participation in a hegemonic process.
Note that this is not just a question of cultural identity within the larger agenda of a reformist-individualist politics of identity/recognition.
Without changing the unequal and unjust property/power relations, a distinctive Filipino culture incorporating all the diverse elements that have entered everyday lives of the masses can not be defined and allowed to flourish. Without the prosperous development of the material resources and political instrumentalities, a Filipino cultural identity can only be an artificial, hybrid fabrication of the elite—an excrescence of global consumerism, a symptom of the power of transnationalized commodity-fetishism that, right now, dominates the popular consciousness via the mass media, in particular television, films, music, food and fashion styles, packaged life-styles that permeate  the everyday practices of ordinary Filipinos across class, ethnicities, age and localities.

The consumerist habitus (to use Pierre Bourdieu’s [1998] concept) acquired from decades of colonial education and indoctrination has almost entirely conquered and occupied the psyche of every Filipino, except for those consciously aware of it and collectively resisting it. With the rise of globalization, it has been a fashionable if tendentious practice among the floating litterateurs, mostly resident in colleges and universities, to advocate the maintenance of the status quo; that is, English as the prestigious language, Taglish as the media lingua franca, and Filipino and the other languages as utilitarian devices for specific tasks. But soon we find that this imitated pluralistic/multiculturalist stand only functions as the effective ploy of neoliberal finance capital. This seemingly pragmatist, accomodationist stance ultimately serves neocolonial goals: the Filipino as presumptive world-citizen functioning as compensation for the lack of effective national sovereignty. Its obverse is regional/ethnic separatism. The culturalist or civilizationalist program, often linked to NGOs and deceptive philanthropic schemes, skips the required dialectical mediation and posits an abstract universality, though disguised in a self-satisfied particularism now in vogue among postcolonial deconstructionists eulogizing the importance of place, locality, indigeneity, organic roots, etc.
We discover in time that this trend serves as a useful adjunct for enhancing the festishistic magic, aura and seductive lure of commodities—from brand-name luxury goods to the whole world of images, sounds, theoretical discourses, and multimedia confections manufactured by the transnational culture industry and marketed as symbolic capital for the pettybourgeoisie of the periphery and other subalternized sectors within the metropole.
__________________

      Sa Pilipinas, ang lagay at papel na ginagampanan ng wika ay maipapaliwanag lamang sa pagsingit nito sa ugnayang panlipunan, sa kontradiksyon ng sumusulong na puwersa ng produksyon at namamayaning balangkas na pumipigil sa pagsulong ng buong lipunan. Ang katayuan ng wika ay nakabatay sa kasaysayan ng bansa, sa kolonyal at neokolonyal na dominasyon ng Kastila, Amerika at Hapon, at sa himagsik ng sambayanan laban sa pang-aapi.  Ang mga katagang “nasyonal-popular” o pambansa-makamasa—na iminungkahi ni Gramsci—ang dapat ilapat sa nakararami na nag-aadhikang makapagpahayag ng kanilang pagkatao sa iba’t ibang paraan, tigib ng kontradiksiyon na bunga ng di-pantay at pinagtambal na pagsulong ng iba’t ibang sangkap ng kabuuang istruktura ng lipunan. Ang wika ay nakalubog sa daloy ng mga kontradiksiyon sa lipunan.

     Kailangang idiin ang prinsipyo ng nasyonal-popular, pambansa-makamasa, ang bansa na binubuo’t pinapatnubayan ng masang walang pag-aari—mga manggagawa, magsasaka, at gitnang sangay (mga propesyonal, petiburgesyang uri, mga minorya). Kung hindi, ang bansa ay mabibigyan-kahulugan ng mga naghaharing uri, ang iilan na nag-mamay-ari, ang oligarkong tuta ng imperyalismo, mga ahente ng global finance-capital.



Thesis 5:
  Spanish and English are global languages needed for communication and participation in world affairs. They are recognized as richly developed languages of aesthetic and intellectual power useful for certain purposes—English particularly in the scientific and technical fields. But they have a political history and resonance for “third world peoples” who have suffered from their uses. Its sedimented patterns of thought and action cannot so easily be ignored or elided. The discursive genres of law, business, liturgy, pedagogy, and so on,  in English and their institutionalized instrumentalities cannot be judged on their own terms without understanding the political role they played, and continue to play, as effective instruments in the colonial domination of the various peoples in the Philippines and their total subordination to the political-cultural hegemony of the Spanish empire, and then of the American empire from 1899 to 1946, and of U.S. neocolonial control after formal independence in 1946.  Everyone knows that while Rizal used Spanish to reach an enlightened Spanish public and an ilustrado-influenced audience, the masses who participated in the Malolos Republic and the war against the Americans used Tagalog, and other vernaculars, in fighting for cultural autonomy and national independence.  Historically the national and democratic project of the Philippine revolution—still unfinished and continuing—provides the only viable perspective within which we can explore the need for a national language as a means of uniting and mobilizing the people for this project.

     Thesis 6: 
The use and promotion of a national language does not imply the neglect, elimination, or inferiorization of other regional languages spoken and used by diverse communities involved in the national-democratic struggle. In fact, it implies their preservation and cultivation.  But that is contingent on the attainment of genuine national sovereignty and the emancipation of the masses, their integration into active participation in governance. Their inferiorization is tied to the oppression of their users/speakers by virtue of class, nationality, religion, ethinicity, locality, and so on.  (My friends in Panay who use Kinaray-a, Ilonggo or Akenaon should not fear being dominated by a Manila-centric hegemony as long as they address crucial political questions of social justice and sovereignty in a manner that commands directive force, displacing the question of form with the substantive totality of communication across ethnic and local differences to forge a flexible but principled united front for national democracy and socialist liberation.)
Meanwhile, in the course of the national-liberation struggle, all languages should and are being used for mobilization, political education, and cultural self-affirmation.  Simultaneously, the dissemination and development of one national language becomes a political and economic-cultural necessity for unifying the diverse communities under a common political program—which does not imply a monolithic ideological unity-- in front of the monstrous power of finance-capital using English as an instrument of subordination and neocolonial aggression.
In this regard, I would argue that the unity and collective pride attendant on the use of one national language provides the groundwork and fundamental requisite for the promotion and development of other ethnic/regional languages within the national polity. This is a psychological-ideological imperative that cannot be deferred. A dialectical approach should be applied to the historically contentious relations between a dominant vernaculat (Tagalog) and its subalternized counterparts (Cebuano, Ilocano, Hiligaynon, etc.) in order to transcend historically sedimented prejudices and promote creative dialogue and intertextuality among all the languages spoken in the Philippines.
    ____________________

     Ang bansang Pilipinas na may kasarinlan at matipunong industriya ay isang proyektong di pa tapos, nagpapatuloy, laging iniimbento ngunit hindi sa anumang kondisyon. Ang pagiging Filipino ay isang proseso ng dekolonisasyon at demokratisasyong radikal, isang kaganapan na likha ng kolektibong pagpapasya, hindi indibidwal na kagustuhan. Ang proyektong ito ay hinuhubog at niyayari ng maraming lakas, ng minanang ugali at sari-saring idea at institusyon katutubo o hiram.  Hindi ito nakatutok sa pagtatamo ng isang esensiya, kundi makikilatis ito bilang isang masalimuot na pagbubuklod ng dinamikong pakikisamang pampulitika at mga komitment. Ito’y isa ring estetikong kalakaran sa kontra-gahum na paglikhang makasining.

    Sa loob lamang ng pangitaing ito, sa proyekto ng pagsisikap makamit ang tunay na pambansang kasarinlan at demokrasyang radikal makatuturang mahihimay ang problema ng pangangailangan ng wikang pambansa, isang wikang mabisang makapag-iisa sa masa at mga komunidad sa teritoryo ng Pilipinas, at makapagdudulot ng mabisang partisipasyon sa pagbuo ng isang gahum o lideratong moral-intelektwal ng masang manggagawa.  Paano mayayari ang mapagpalayang gahum kung walang pagkakaisang kinakatawan ng/kumakatawan sa sariling wika ng komunikasyon at pag-iisip?

    ______________________

Thesis 7: 
Hegemony, the moral and intellectual leadership of the Filipino working masses, the scaffold within which an authentic Filipino identity can grow, assumes the rise of organic Filipino intellectuals who will use and develop Filipino as the evolving national language. Again, this does not mean suppressing other regional languages. Nor does it mean prohibiting the use and teaching of English or other international languages (Spanish, French, Chinese, etc.). It simply means the establishment of a required platform, basis or foundation, without which the productive forces of the people within this particular geopolitical boundary can be harnessed, refined, and released  in order to, first, benefit the physical and spritual health of Filipinos, repair and recover the damage inflicted by centuries of colonial oppression and exploitation, and thus be able to contribute to the cultural heritage of humankind.  That is why mandating the continued teaching of English equally with Filipino, with the mother language as auxiliary, at the secondary level, betokens a schizophrenic if not treacherous and treasonous policy of the ruling class beholden to U.S. and transnational corporate interests.
Without an independent national physiognomy, Filipinos have nothing distinctive to share with other nations and peoples. Without national self-determination and a historically defined identity, there is no way Filipinos can contribute their distinctive share in global culture. In fact, it is impossible to be a global citizen unless you have fully grown and matured as an effective democratic participant in the making of a prosperous, egalitarian nation-people in a historically specific territory defined by a  concretely differentiated sequence of events not replicated elsewhere.
_________________

    Ang layon natin ay hindi lamang kultural na identidad, o kasiyaang pang-kalinangan. Sa gitna ng komodipikasyon ng lahat, sa gitna ng laganap na konsumerismo at paghahari ng halagang-pamalit (exchange-value), ang reipikasyon at alyenasyon ng ugnayan ng mga tao ay siyang nagpapalabo sa usapin ng wika.  Hindi malulutas ang mga tanong tungkol sa wika hanggang hindi nahaharap ang mistipikasyon ng pakikipagkapwa, na ngayo’y natatabingan at nalalambungan ng mga komoditi, bilihin, salapi, na tila siyang umuugit, nagpapagalaw, namamahala’t gumagabay sa lahat ng bagay. Ang mistipikasyong ito ay mawawala lamang kung mapapanaw ang paghahari ng global na kapital, ang patakaran na tubo/yaman muna bago kapakanan ng tao—na, sa ngayon, ay nagsasalita sa Ingles, ang wika ng kongkistador na pumalit sa mga Kastila.

    Ang pagbuo’t pagpapayaman ng isang pambansang wika, Filipino, ay hindi nangangahulugan ng pagsasaisantabi o pagbabalewala sa ibang mga wikang ginagamit ng maraming komunidad. Ang pagpapalawig at pagsuporta sa mga wikang ito ay matutupad kung may basehan lamang: ang kasarinlan ng bansa batay sa pagpapalaya sa masa. Sa harap ng higanteng lakas ng kapitalismong global, maisusulong lamang ang proyektong nabanggit ko kung makikibaka tayo sa programa ng pagbabago tungo sa pamamayani, gahum, ng masang gumagawa. Ang wika ay maaaring maging mapagpalayang sandata kung ito’y binubuhay ng masa sa pang-araw-araw na kilos at gawa.

__________________

          Historical examples are often misleading, but sometimes elucidatory. It may be irrelevant and even Eurocentric to invoke the examples of Italy and Germany as nations that experienced unified mobilization through the affirmation of national-popular languages, Italy vis-à-vis the Papal ascendancy, and Germany vis-à-vis Latin/Roman Catholic hegemony. In any case, again, the social and historical function and character of language cannot be adequately grasped without situating them in the complex dynamics of the conflict of social classes in history since the break-up of the communal tribes in the hunting-gathering stage, since the rise of private property in the means of production, and the intricate dialectics of culture and collective psyche in the political economy of any social formation.  In short, language is not just a permanently undecidable chain of signifiers, always deconstructing itself and falling into abysmal meaninglessness, a vertigo of nonsense and silly absurdities quite appropriate, of course, for pettybourgeois careerists, dilettantes, and hirelings of the oligarchs.  Rather, language is a social convention and a site of struggle, the signifier conceived as “an arena of class struggle” (1986, 23)  to use Mikhail Bakhtin’s synthesizing phrase.
To conclude these reflections with an open-ended marker: I believe that only  from this historical materialist perspective, and within the parameters of the political project of attaining genuine autonomy as a nation-people, can the discussion of a Filipino national language be intelligible and productive. But, again, such a discussion finds its value and validity as part of the total engagement of the people for justice, authentic national independence, and all-sided emancipation from the nightmares of the past and the terrorist fascism of the present.
_____________________

     Ang wika ay isang larangan o arena ng tunggalian ng mga uri, ayon kay Mikhail Bakhtin. Naniniwala ako na ang usaping ito, kung ano talaga ang wikang pambansa, ay masasagot lamang sa loob ng proyektong pampulitika, tinimbang at sinipat sa isang materyalistiko-istorikal na pananaw. Ang wika ay praktipang panlipunan, isang produktibong lakas ng sambayanan. Nakapanahon ngang maintindihan natin ito ngayon kung matagumpay na madalumat at mapahalagahann ang kolektibong saloobin ng sambayanan, na ngayon ay naisasatinig sa anagramatikong islogan: ZOBRA NA, TAMA NA, EXIT NA!     Samantala, panahon na ngayon at pagkakataong mapakinggan ang iba pang tinig ng madla rito sa makasaysayang hapong ito, una muna ang kasamang Bien Lumbera.-




REFERENCES

Bakhtin, Mikhail/V/ N. Voloshinov.  1986.  Marxism and the Philosophy of Language, translated by Ladislav Matejka and I.R. Titunik.  Cambridge, Mass: Harvard University Press.
Bourdieu, Pierre.  1998.  Practical Reason.  Stanford, CA: Stanford University Press.
Gramsci, Antonio.  1971.  Selections from the Prison Notebooks, edited by Quintin Hoare and Geoffrey Nowell Smith.  New York: International Publishers.
Ives, Peter.  2004.  Language and Hegemony in Gramsci.  London: Pluto Press.
Rossi-Landi, Ferruccio.   1983.  Language as Work and Trade.  South Hadley, Mass: Bergin & Garvey Publishers, Inc.
Zialcita, Fernando.  2005.  Authentic Though Not Exotic: Essays on Filipino Identity.  Quezon City: Ateneo de Manila University Press.

--------------------------------------------------------------------


[Remarks made on 12 March 2008, at the launching of Balik-Bayang Sinta: An E. San Juan Reader published by Ateneo University Press under the directorship of Maria Corazon Baytion, sponsored by Kritika Kultura and its editor, Prof. Maria Luisa Torres-Reyes of the Department of English, Ateneo de Manila University, Quezon City, Philippines.  Special thanks to Professor Bienvenido Lumbera, Ms. Esther Pacheco, and Prof. Gary Devilles for their solidarity; and to Prof. John Iremil Teodoro, director of the Fray Luis de Leon Creative Writing Center, University of San Agustin; and Prof. Tomas Talledo, head of the Creating Writing Program, University of the Philippines-Visayas, for inviting me to the historic first-All-Panay Writers Conference at the University of San Agustin, Iloilo City,  entitled “Textualizing Human Rights,” on 14 February 2008, simultaneous with the book-launching of my Salud Algabre at iba pang tula published by the University of San Agustin Press. A revised version appeared in Essays on Philippine Language and Literature, edited by Ruth Elynia S. Mabanglo and Rosita Galang (Manila: Anvil,2010) and E. San Juan, Jr., Toward Filipino Self-Determination (Albany: SUNY Press, 2009).] 


Wednesday, July 02, 2014

3 AKDA

3 AKDA




_______________________________________________

NABURANG TULA NI ALEJANDRO G. ABADILLA













_______________________________________________________________________

NADINIG NA BIGKAS NG ISANG AKDA NI AMADO V HERNANDEZ

Kung tuyo na ang luha mo Kung tuyo na ang luha moKung tuyo na ang luha mo Kung tuyo na ang luha mo
Kung tuyo na ang luha mo Kung tuyo na ang luha mo
Kung tuyo na ang luha mo Kung tuyo na ang luha mo
Kung tuyo na ang luha mo Kung tuyo na ang luha mo
Kung tuyo na ang luha mo Kung tuyo na ang luha mo
Kung tuyo na ang luha mo Kung tuyo na ang luha mo
Aking bayan
Aking bayan
Aking bayan
Aking bayan
Aking bayan
Aking bayan

____________________________________________________________

BINURANG TULA NI BENIGNO R. RAMOS


Ibig kong makita ang isang


Monday, June 02, 2014

PAGTUTUOS SA ANTIPOLO, RIZAL

PAGTUTUOS SA HINULUGANG TAKTAK, ANTIPOLO, RIZAL

---ni E. San Juan, Jr.




Abala tayo pagkaraang dumalaw sa mga kasama't bilanggo sa Camp Bagong Diwa.
Narito tayo sa Antipolo, umaapaw sa takot at pangamba, tinatanaw
    ang istatwa ng Birhen ng Immaculate Concepcion Church
        nilambungan ng mga higanteng gusali ng SM at Robinson Mall....

Balisa, alinlangang --dahil alanganin? Anong dapat gawin
            sa labas ng rehas at pader alang-alang sa mga nakapiit?
Sa loob, mahigpit at ginigipit, walang masagap na huni o saluysoy ng batis.

Sa kasalukuyan, di masukat na hilakbot, iniisip kung ilang libong biktima--
    subsob sa agam-agam, walang hanggahang bagabag, pagkabalino....
Sa iyong panimdim, Mahal, di pa naghihingalo ang pag-asa sa gitna
    ng mahinahong salimbay ng kawayan sa dapit-hapong ito
         sa loob ng hardin ng Birhen, bago tayo lumipat sa Hinulugang Taktak....

Tiyak na gigising tayo sa umaga, masigla, ngunit sila sa seldang siksik--paano?
Alaalang di natigatig, tayo'y nahulog sa bangin ng rehimeng sakim at malupit;,
    sinugpo ang pagkatao't sinupil, dinuhagi, inapi--ilang dantaon na....
Sa kung anong kabalighuan, inaasam pa ring makahulagpos, tumalon, tumakas....
Minsa'y napagwaring ubos na ang pagtitiis, nilunod na ng hilahil at ligalig.

Dito sa pampang ng ilog, minamasid ang talong walang pagod....
Kagila-gilalas ang biyaya ng kalikasan, pinapawi ang sindak, balisa't pag-aalaala.
Walang ipinagkakait ang kalikasan, walang pagbabawal, pinagbibigyan,
                            kahit hindi lumuhod o magdasal.

Payo mo, Mahal, itakwil ang lumbay, itigil ang dalamhati, huwag dumaing.
Nawa'y maiwaksi ang pagkabahala't  tanggapin ang idinudulot ng bawat sandali....
Wala ngayon, tapos meron....Di pa ganap sila, tayo....patuloy ang agos, daloy--
Namumutawi doon, ngayon, ang tinig ng kinabukasang kasaliw
    ng awit ng ibon at lagaslas ng talon sa bawat buntung-hininga.

Kaakit-akit ang tanawing kumakanlong sa atin, kaalinsabay ng usad ng panahon.
Sa maluwalhating oras na ito, walang ligamgam na gumagambala--at sa gayon,
    pabayaan ang inhustisya? Payagan ang kabuktuta't pagmamalabis?

Dito sa Hinulugang Taktak, limot na ang pag-aantabay sa ipinangako ng Birhen.
Di na inaapuhap, ipinagkatiwala sa mga anak at salinlahi
        ang ani at kaganapan ng kinabukasang malaya't maligaya...
Walang alinlangan, damhin ang sukdulang malasakit ng araw at bulaklak at agos
     alang-alang sa mga ibinilanggo. dinukot, binugbog, pinaslang..

Natalukbungan na ng ulap ang krus ng Simbahan, ang mukha ng Birhen....
Dito sa pampang, hindi talusira't mapanibugho ang damo't halaman... Ngayon,
Nakatambad ang mukha mo sa humahapong sikat, natabingan ng lungkot
    ngunit bunyag, nakalantad sa titig ng bulaklak at haplos ng amihan--
Sa gunita ko't panaginip, alaga't hinirang ka ng sanlibutan, bukod-tanging pinagpala....

Bumitaw, bumigay, hiwalay sa anino ng Birheng ligtas sa kilabot ng Estado,
    pumipintig ang damdamin sa bawat salimbay ng tubig,
        pumipiglas, pinupukaw ng mga bayaning nag-alay ng buhay...
Walang kailangan, matiyagang isakatuparan ang hinihingi ng pagkakataon,
    ang anumang napagkasunduang pasiya ng kolektibo sa pakikibaka.

Walang alinlangang magtatagpo muli tayong lahat sa sangandaan ng Antipolo
    hanggang may kaluluwang nais umigpaw, bumaklas, umalpas,
        diwang nasang yapusin ang hibong pumupulandit sa talong marahas,
    lakas ng pangarap at pithayang rumaragasa't dumadaloy
                            sa ating pinagbuklod na dibdib.

###
       




   

Thursday, May 22, 2014




RIZAL AS A WAGNERIAN OPERA
Siza’s Vengeance: A Radical Interpretation of Jose Rizal
By E. San Juan, Jr.

(Philippine Cultural Center, Connecticut, USA)


Reviewed by PAULINO LIM,
Emeritus Professor of English
California State University, Long Beach


Decentering in Psychology is a mental adjustment that shifts behavioral focus away from the self and its opinions, saving one from becoming too egotistical and solipsistic. In his latest book on Jose Rizal, E. San Juan Jr. introduces decentering as a discursive strategy, shifting the focus as he revisits Noli Me Tangere and El Filibusterismo from the main plot and characters to subplots and minor characters, summing up the pernicious effects of colonization upon the Filipino people, especially the women. Part of the decentering recovers the meaning of the novels as timeless works of art in the country’s colonial past and relevance to the present in light of America’s return or re-colonizing of the Philippines, threatened by China’s redrawing of its territorial borders in the Pacific.
    Following San Juan’s maneuver and premise, this review summarizes a decentering of its own, taking cue from the trope of the opening sentence of Sisa’s Vengeance: “Jose Rizal as ghost or phantom in the colonial opera.” It imagines an opera Rizal would write if he were a composer, and another opera updated from its colonial setting to the postcolonial or neocolonial, as San Juan would have it. The first opera drawn from Rizal’s works is traditional, and the second inhabited by his phantom is postmodern, both performed on the scale of Götterdämmerung (The Twilight of the Gods), the theme of Wagner’s Ring cycle.
     Of the many thematic strands of Sisa’s Vengeance, the following equation would thread the two operas: If Rizal’s life-work is a critique of the decaying colonial order of 19th century Philippines (71), it can also be seen as a critique of the neocolonial order of the 21st century. In other words, Rizal’s novels augur not only the twilight of the Spanish Empire but also the twilight of U.S. imperialism and capitalism, the Kapitalismusdämmerung of Rizal’s Ring cycle.
      San Juan embellishes his theatrical trope with quotes from letters and memoirs, and contends that Rizal was, uncannily and unwittingly, “a performance artist avant la lettre.”  (6) Rizal self-dramatized imagined roles he’d perform as a revolutionary. He dedicated El Filibusterismo to the three à
secular priests, Fathers Burgos, Gomez and Zamora, whose martyrdom transformed him into a subversive, a filibustero. San Juan describes Rizal’s account of his parting from his first love Segunda Katigbak as “histrionic and theatrical.” The spectacle of his execution, if not for the real bullets fired and blood that flowed, is operatic melodrama of the highest order, with Rizal echoing Christ who at age 33 was only two years younger, saying “Consummatum est.”

Rizal’s chosen medium for his revolutionary critique was the novel. He had written poems and plays before turning to the novel, as Wagner had done before composing operas. If Rizal were a composer, perhaps the Noli and Fili would be operas or, more likely, zarzuelas. San Juan identifies the Aeschylus Oresteia trilogy as “the classical template” of the trilogy: Noli Me Tangere, El Filibusterismo, and the unfinished third novel Makamisa, that historian Ambeth Ocampo stumbled upon while doing research at the National Library. The template will serve the opera in the same way, with the novels, letters and memoirs as source for the libretto. Given the florid diction of Rizal’s 19th century Spanish and the sensuous Wagnerian delineation of emotions, the tone of the opera will be “elegiac and oracular.”  
San Juan defines the leitmotif of the colonial opera centered on “the primal scenario of violation, the initiation into the crucible of Rizal’s life-pilgrimage.” Rizal suffered a profound trauma when he witnessed his mother being forced to walk from Calamba to Santa Cruz, a distance of 50 kilometers, on a charge that was never substantiated. (78) Rizal re-enacts his mother’s ordeal in the episode of Sisa walking to the barracks after being arrested by the guardia civiles as the “mother of thieves,” blaming her for her children’s actions.  
    The second opera played in the Filipino psyche haunted by the phantom of Rizal would definitely not be “Puccini-esque,” as The New York Times describes Noli Me Tangere: An Opera, when it was performed at the Sylvia and Danny Kaye Playhouse at Hunter College in New York in October 2013. It would be postmodern, “utopian and carnivalesque,” conflating varied revolutions, religious, socialist, and literary, and genres, folk lore, myth and realism. A revolutionary critique of a social order is mind-forged and utopian. It can either liberate or manacle freedom, to paraphrase San Juan invoking William Blake. (92) It will feature such characters as a lover waving a handkerchief singing a farewell aria, a Medusa-like Sisa bent on revenge, and babaylans turned into brujas. The music will morph from lambent kundimans to ringing anthems and dissonant “mad arias,” underscoring love and death scenes, and most likely a bacchanalian interlude in a brothel. 
To shift from trope to theme, for a moment, is to see a theater larger than the operatic as San Juan stages Rizal’s evolution as a thinker addressing “the woman question” and religion. He traces the hero’s attitude on women from the viewpoint of male dominance in a patriarchal society installed by the Spanish colonization and sustained by capitalism. It starts with Rizal’s awareness of the egalitarian status of pre-Hispanic women denigrated by the “frailocracy,” and ends like Mary Wollstonecraft “vindicating the rights of women.” On religion San Juan tracks Rizal’s stance shifting from the doctrinal Catholicism of his upbringing to the deistic reach of the Enlightenment, and ending with the mystical side of Romanticism, like Wordsworth hymning “intimations of immortality.” Perhaps the act of reading Thomas à Kempis on the eve of his execution and echoing the crucified Christ was not theatrical performance but penitential after all.
Finally, we see San Juan staging his own Marxist criticism rescued from its parodied “vulgar” phase, as he defines the theoretical bias of commentaries on Rizal, from the dilettantish to the flamboyant, the apologetic and the wrong-headed, all vying for canonical status. Marxism is back in mainstream economics, the talks centering on the impending global collapse of America, democracy and capitalism. This is what San Juan has been saying all along in the company of Renato Constantino and the late senator Jose Diokno in the Philippines and Noam Chomsky in America.
This view concludes with a quote from the paper “The Diplopic Consciousness of Overseas Filipino Writers,” that I presented at the 9th International Conference on the Philippines at Michigan State University in October 2012: “San Juan writes poetry in Filipino and polemics in English. He has the sensibility of a poet and the driving logic of a committed polemicist. His persuasive critique of the hegemony of capitalism and of America’s imperialism is unsurpassed, not even by Noam Chomsky and the late Harold Pinter.”
The tribute stands.

Thursday, May 08, 2014

MISTULANG TRANSKRIPSYON--Tulatuluyang Konseptuwal

TRANSKRIPSYON NG ILANG BYTES NG KOMPYUTER NG NASA, WASHINGTON, DC,USA

---"Everyone in the planet is under total surveillance today." --Edward Snowden

--"Nothing is meaningless...."  --Sissi, sa pelikulang The Princess & the Warrior



Gising ka na ba?  Anong gumagapang na hayop sa silong? Bakit makulimlim?  Naramdaman mo ba?  Masakit ba? O nakakikiliti?  Malambot ba? O matigas? May kumakatok ba? Nariyan na ba sila? Bakit may agunyas sa bukang-liwayway?  Gusto mo ba?  Ayaw mo? Barado ba ang tubo ng kubeta?  Inaalimpungatan ka ba?  Anong ginagawa ko rito?  Nabasa mo ba si Kierkegaard?  Malapit ba o malayo?  Biro ba lang? Makibaka ba, huwag matakot? Nilabasan ka ba?  Kailan tayo tutugpa?  Sino iyang nakamaskara?  Peks man? Sino ang nagsuplong?  Swak na swak ba?  Dapat ba nating dalhin ang kargada?  Mabigat ba o magaan?
Sino si Yolanda?  Liku-liko ba ang landas ng mahabang martsa?  Bakit kasing-pait ng apdo?  Doon ka ba nakatira?  Anong kulisap ang katulad ko? May kurakot ba sa mga pulong inaangkin?  Sino'ng nagtatanong? Nasaan ang I-pad mo? Sino ka ba sa kanila?  Iyon ba ang burol o lambak?  Nakarating na ba tayo? Bakit mababa ang lipad ng kalapati?  May kilala ka ba sa Abu Sayyaf?   Nasaan ang hanggahan ng bughaw at luntian?  May umutot ba?  Paano ang hapunan?  Iyon ba ang pulang sagisag? Papasok na tayo o lalabas? Magkano ba ang suhol?  Puwede ka bang sumagot?  Pinupulikat ka ba? Anong ibig mong sabihin?  Bakit nag-alapaap ang salamin? May naamoy ka ba? Paano tayo makatatakas?  Bakit bumaligtad? Na-etsa puwera ba sila?  Ano ang kahulugan nito? Masaklap ba ang nangyari?   Nasaan na ba tayo? May serpyenteng nagpugad sa dibdib mo? Bakit tumitibok ang bukong-bukong?  Anong ginagawa ko rito?  Malinaw ba ang kahulugan ng babala?  Kinakalawang ba ang tulay na bakal sa Camp Bagong Diwa? Ano ang talaangkanan ng diskurso?  Sino ang humihiyaw ng "saklolo"?  May apoy ba sa butas ng karayom?  Susi, anong susi?  Bakit nagkanulo? Naipit ba ang bayag mo paglundag? Bumubulong ka ba?  Ano ang kulay ng sinegwalas?  Ano ang katuturan? Bakit nakunan kundi buntis? Mainit ba o malamig? Paano bubuksan ito? May napinsala ba?  Bawat bagay ba ay kailangan? Puwede na ba tayong umuwi? May hinala ba sa nagpatiwakal? Kilala mo ba si Ludwig Feuerbach? Bakit walang asin ang sinigang?  Paano tayo makalulusot?  Bumulong ka ba?  Kung hindi ngayon, kailan pa? Nasa loob daw ang kaharian? Magaspang ba? Bakit may apog sa kalingkingan? Bingi ba ako? Mangyayari kaya ito?  Kung magunaw ang mundo, mapapawi ba ang utang natin?  Sindak ka ba? Hanggang saan mo malulunok ito? Bakit tayo narito? Mas gusto mo ba ng sopas o salada?  Bangungot ba ito o panaginip? Bakit mahapdi ang lalamunan ko? Malamig ba ang hipo ni Lazaro?  Bakit tapos na?  Inis at yamot ka ba? Bakit may nangangaluluwa? Nais mong dumalaw sa bunganga ng sepulkro? Magkano ba? Pag-ibig ba raw ang makalulutas ng lahat? Niloloko ba tayo? Akin na ang sukli?  Bawal bang mag-alis ng kulangot?  Puwede bang umihi rito?  Bakit walang pinto o bintana? Malikmata ba ito? Bakit wala kang imik?

Sunday, May 04, 2014

ANG TAYA NG SUGALERO

BAGAMAT/DAHIL SA WALANG KATIYAKAN O KAHIHITNANAN, UMAASA PA RIN ANG SUGALERO....



Bigo, walang bathalang liligtas o sasagip sa iyo sukat na ipagsamo
Paltos, anong tadhanang nagbabanta sa pagliko ng daan

Mintis, sinong nag-aabang sa pagtawid mong walang inaasam-asam
Palyado, saan dadako, anong gagawin sa balighong pangyayari

Kulang-palad, saan patutungo na walang paralumang gagabay
Amis, patnubay mo ang anino't larawang nakapinta sa pader

Sawi, siguradong may wakas sa hangganan ng landas
Bagsak, bumukal ang pag-asa sa kawalan at sa paglisan

Talo na, di sinasadya'y tinutukso ka ng pagkakataon
Laos, nakuha pang lumingon upang mapagsino ang sumusunod

Gapi, huwag bumalik o lumihis sa tsansang ipinagkait
Narito, sa imaheng namasdan mo nakasilid ang iyong kapalaran

Bigo man, sige pa rin ang galaw ng imahinasyong nakatiwangwang
Narito, sa sinibak na kahoy galing ang dais na inihagkis ng makapangyarihan

Sandali, dumaplis  muntik na, walang suwerte walang tagumpay
Saglit, kapurit lamang, halos wala, masusulyapan mo sa pagitan ng rehas

Buwisit, kahit malas, sa bawat siwang sumisingit ang tagapag-ligtas
Ngayon, tunay nga, trabahong pagmamahal ang pagpusta sa pagbabagong-buhay


ni E. SAN JUAN, Jr.




Monday, April 21, 2014

New Edition of SISA'S VENGEANCE (create.space(






About the Author:  E. SAN JUAN, Jr.

E. SAN JUAN, Jr. is director of the Philippines Cultural Studies Center and co-director of the Board of Philippine Forum, New York City. He was recently a visiting professor of literature and cultural studies at National Tsing Hua University and Fulbright professor of American Studies at Katholieke Universiteit Leuven in Belgium.  San Juan was a fellow of the Center for the Humanities, Wesleyan University  chair of the Department of Comparative American Cultures, Washington State University; and professor of Ethnic Studies, Bowling Green State University, Ohio.  He was previously visiting professor of English and Comparative Literature at the University of Trento, Italy, and at the Graduate School of Tamkang University, Taiwan. He was a Rockefeller Foundation fellow at the Bellagio Center, Italy, in Fall 2006; and is currently a Fellow of the W.E.B. Du Bois Institute, Harvard University.


San Juan received his graduate degrees in English & Comparative Literature from Harvard University.  He taught at the University of the Philippines, University of Connecticut, Brooklyn College of the City University of New York, and the University of California.   He has received awards from the Rockefeller Foundation, Institute for Society and Culture (Ohio), MELUS (Multi-Ethnic Literature of the United States), Gustav Myers Human Rights Center, and the Association for Asian American Studies.  San Juan’s most recent works are  Hegemony  and  Strategies of Transgression (SUNY Press), Beyond Postcolonial Theory (Palgrave), From Exile to Diaspora (Westview Press),  After Postcolonialism (Rowman and Littlefield), Working Through the Contradictions: From Cultural Theory to Critical Practice (Bucknell University Press), and Racism and Cultural Studies (Duke University Press),  and the groundbreaking book, Racial Formations/Critical Transformations (Humanities Press

 San Juan’s recent books in Filipino are Tinik sa Kaluluwa (Anvil), Himagsik (De La Salle University Press) and Sapagkat Iniibig Kita (U.P. Press); and Balikbayang Sinta (Ateneo). His recent books are From Globalization to National Liberation (UP Press), In the Wake of Terror: Class, Race, Nation and Ethnicity in the Postmodern World (Lexington), US Imperialism and Revolution in the Philippines (Palgrave), Beyond Transnational Globalization, for Filipino Self-Determination (SUNY Press); Critique and Social Transformation: Lessons from Antonio Gramsci, Mikhail Bakhtin and Raymond Williams (Edwin Mellen Press), and Critical Interventions (Lambert). His works have been translated into Chinese, Spanish, Russian, German, French, Italian, and other languages.


REVIEW OF THE BOOK BY FRANCIS MACANSANTOS:


RIZAL THE FEMINIST
A Book Review of Sisa’s Vengeance

by Francis C. Macansantos


       E, San Juan, Jr. was one illustrious young poet of the sixties, showing mastery of the medium in both Filipino and English. He has since reinvented himself as scholar of literature and culture, in America where he is based. With a Ph.D. from Harvard and professorships emeritus from several universities in the U.S., he is deemed an intellect of the first rank in literary and philosophical circles abroad. But just like Rizal, our first intellectual, San Juan is an exile, opting though to return to his country in the form of the books and articles he has written elsewhere, scholarly vessels that contain riches of insight on his motherland’s history, culture, and politics. Some who admire his poetry would prefer verse, but from his published offerings it seems as though he has hung up his lyre.
         In prose, however, the rapport he has kept up with his motherland has been fervidly dynamic. Her freedom from post-colonial chains is the constant poem in this scholar’s heart. He reminds us of that other illustrious viajero, the controversial novelist, Dr. Jose Rizal.
         And it is obvious that like most Filipino intellectuals, San Juan can never drop the subject of Rizal or his continuing relevance to the idea of liberation. What he does reject is the notion that we need to choose between Bonifacio and Rizal, one against and excluding the other. Indeed, he even sets aside discussion (postponed for another book, perhaps?) on Rizal’s refusal to join the revolution, preferring instead to emphasize the hero’s achievement in conceptualizing an authentic ideological guide to freedom.
          In Sisa’s Vengeance, San Juan takes up and evaluates the views of practically all the major Rizal biographers and commentators, pointing out their shortcomings. He takes special exception to Under Three Flags by Benedict Anderson, whose assessment of Rizal lowers his stature as political thinker to that of a “mere moralist and novelist.” On good authority (of Jim Richardson who exposes Anderson’s numerous errors) he attacks Anderson’s “ignorance” and lack of conceptual rigor.
           But it is only towards the later chapters of Sisa’s Vengeance that San Juan fully discloses his main theme (and to most of his macho countrymen a startling one): that the proof of his authenticity as revolutionary is his principled belief in and his fervent advocacy of women’s rights.
           It comes to light in the book’s latter chapters that for San Juan, the cause of women’s liberation is the sine qua non to any authentic movement for human liberation. An authentic vision of social change requires a profound understanding and staunch espousal of the cause for women’s rights.
          Media has tended to present Rizal as a fickle playboy with a girl in every port. Such popular representations flatter the self-image of Filipino machos. But San Juan’s sensitively scrupulous view yields to us a more respectful, even at times diffident man in love—often a victim of heartbreak, all despite Maximo Viola’s account of  Rizal’s presumed encounter with a Viennese woman of the streets.(Rizal, in fact, was actively involved in the rehabilitation of sex workers.)
          Rizal idolized his mother who was an exceptionally gifted and cultured person, and he was made aware by his studies in London of Morga’s  Sucesos ,of the high social status of women of the Philippine islands before the Spanish conquest. It was in London in the midst of his research on Morga that he wrote—upon the request of M.H. del Pilar—his rightly famous letter (written in Tagalog) to the women of Malolos proclaiming their right to education and their duty transmit their learning to their children.
           Apart from these women, his mother, and those whom he was linked with amorously, Rizal had other—albeit imaginary—women: Maria Clara, Sisa, Juli, Doña  Consolacion, Salome, and others—the women of his novels. Sisa, especially, is central to San Juan’s meditation on Rizal’s character, as it is she who embodies the victimization of women and of the motherland. After establishing the necessary link between the patriarchal system and all oppressive (because profit-oriented) systems, San Juan adroitly transforms Rizal’s  arguably feminist position into a fulcrum to elevate and authenticate his revolutionary status.
           Indeed, San Juan’s readings of Rizal’s literary works recommend themselves directly to students and scholars of literature. Sisa’s Vengeance provides a plethora of insights into Rizalian texts that are a fitting reward for any reader who has plowed through the rather difficult--often specialized—prose. Such oases, or epiphanies (pun intended) are surely traces of a poetic sensibility.


Francis C. Macansantos is a Baguio-based writer,who writes poetry, essays and fiction in English and Chabacano, his native language. He is a Palanca award winner and an NCCA Writers Prize awardee. His latest book, Balsa: Poemas Chabacano, was recently launched at Ateneo de Zamboanga, where he received the Most Outstanding Alumnus of the Year award in December 2011.

         
      



Thursday, April 03, 2014

SINING AT PANITIKAN SA HARAP NG SINDAK AT PANGANIB

SINING AT PANITIKAN NGAYON  SA GILID NG BANGIN


-- ni E. SAN JUAN, Jr.


[Panayam sa Taboan 2014 Philippine Writers Festival, Pebrero 25, 2014, Subic Freeport Zone, Zambales]



      Kung sa anong dahilan, inatasan akong ilarawan ang situwasyon ng literatura--mas tumpak, ng awtor-- sa bingit o gilid...Ngunit bakit natulak dito? Hindi maihihiwalay ang gilid sa gitna; kapwa pook ng relasyon o ugnayan.

    May saysay pa ang mag-usisa kung ano ang diyalektikang proseso nito, ang pinagmulan at kahihitnan. Paano babansagan ang bawat hati ng panahon upang makatiyak sa ating pinanggalingan at patutunguhan? Nasaan tayo sa temporalisasyon ng kasaysayan?

     Siyasatin natin ang mapa ng panahunan. Tanggap ng lahat na pagkatapos ng krisis noong 1970, minarkahan ng pagkatalo ng U.S. sa IndoTsina, nagbago ang mundo sa pag-urong ng Unyon Sobyet sa antas ng "booty capitalism." Sumunod ang Tsina at Biyetnam, ngayo'y mahigpit na kasangkot sa pandaigdigang ikot ng akumulasyon ng tubo.

    Pumasok tayo sa panibagong yugto pagkaraan ng 9/11, ang pagwasak sa Twin Towers, New York; at paglunsad ng digmaan laban sa tinaguriang "teroristang" Al-Qaeda sa Iraq, Afghanistan, Pakistan, Yemen. Nasa bingit tayo ng giyera laban sa Rusya at Tsina, sa gitna ng away sa Syria, sa dagat Tsina, kasangkot ang Spratley at mga isla sa pagitan ng Hapon at South Korea.

     Samantala, maalingasngas ang usapin ng NSA surveillance, ng isyung nuklear ng Iran, pagpaslang ng sibilyan sa pamamagitan ng drone, atbp. Talagang tumitingkad ang krisis ng kalikasan, sampu ng paglusaw ng yelo sa Timog at Hilaga. Penomenal ang Yolanda, baha, lindol, bagyo sa Mindanao, at iba pang sintomas ng epekto ng kabihasnang pinaiinog ng exchange-value, salapi, tubo. Tanda ba ito ng bagong epoka, o pag-uulit lamang ng nauna at walang progresyon.

    Para kay Martin Heidegger, repetisyon ng tradisyon at mito ng lahi ang dulo ng pagpapasiyang umiral sa harap ng takdang kamatayan. Para kay Walter Benjamin, ang kasukdulan ng panahon ay pagputol sa repetisyon--sa opresyon at kahirapan--sa katuparan ng Ngayon, pagpapalaya sa pwersang sinupil o sinugpo sa araw-araw upang maligtas ang lahat.

Pagsabog ng Imperyo

     Isang tugon sa giyerang pinamunuan ng USA ang riff ng yumaong Amiri Baraka, "Someone Blew Up Amerika"  Kung may cybercrime law, tiyak na hinuli na ang makata. Matinding binatikos si Baraka, ngunit hindi natinag ito. Malago't matatag na ang tradisyon ng rebelyon ng grupong ito mula pa itinda ang nahuling katawan ng mga Aprikano sa pamilihan ng mga negosyante ng mga esklabos, ang simula ng kapitalismong global.
Ang barikada ng pagtatanggol ng karapatang magpahayag ay binabalikat ng mga manunulat sa larangang sinakop--Palestina, Iraq, Afghanistan, Libya, Yemen--at bansang patuloy na pinagnanakawan ng likas-yaman, tulad ng Pilipinas, Mexico, Columbia, at maraming bansa sa Aprika at Timog Amerika.

     Nakapagitna ang taumbayan dito, hindi nasa gilid, bagamat ang sining/panitikan na may ambisyong tumiwalag sa gulo't kagipitan ng karaniwang tao ay naging luxury item. "Tubo ko'y sa sariling pagod," sabat ni Balagtas. At karamihan sa may mapanlikhang kakayahan ay napilitan o malugod na sumanib sa korporasyon at burokratang institusyong kumalinga't gumamit sa kanila.

    Sa gayon, nireplika ang sinaunang tungkulin ng mang-aawit ng tribung purihin ang hari at pagsilbihan ang makapangyarihang dinastiya o angkan.

    Lumang tugtugin na ito buhat ng ihudyat nina Flaubert at Baudelaire ang pagkabagot at pagkasuka nila sa kamyerdahan ng kanilang burgesyang lipunan. Posible lang iyon sa artisanong may kasarinlan sanhi sa pag-unlad ng pamilihan. Iyon ang ugat ng modernismong kilusan na di umano'y hinalinhan ng postmodernista't postkolonyalistang pananaw sa huling dekada ng siglo 20. May sariling pinagkukunan na ba ang postmodernistang artista? Sino ang awdiyens niya, paano siya nabubuhay?

Bagong Panahon, Bagong Moda?

      Sa umpisa ng bagong milenyo, postmodernistang pastiche at pinaghalong genre/sangkap pa ba ang gawi? Hindi ba nagbago na ang pangitain, hilig, panlasa ng publiko sa matinding dekonstruksion at demistipikasyon nina Marx, Freud, Nietzsche? At pantay-pantay ba lahat ng tendensiya sa sining?

    Sa tingin ko--tema ng pagsisikap ng avant-garde programa ng suryalismo, sitwasyonista, konseptualista, atbp.--ay talakayin ang problema: paano matatamo ang liberasyon ng pang-araw-araw na buhay, ang ordinaryong karanasan, sa komodipikasyon nito, sa isang banda, at sa pag-uulit-ulit nito upang manatili ang paghahari ng ilang nagmamay-ari. Paano mabubuwag ang bakod na humahati sa sining at lipunan, sa artista at karaniwang mamamayan?

        Bumalik tayo sa ilan temang nakakawing sa problemang napasadahan na.  Saan man mauwi ang kabihasnan, sa barbarismo o sosyalismo (ayon kay Rosa Luxemburg), kuro-kuro ng iba, magpapatuloy ang panitikan hanggang may wika o diskurso, kahit wala nang awtor. Di ba laos na ang awtor, ayon kina Barthes at Foucault, ngunit nariyan pa rin ang ecriture, sulatin, senyas/tanda o marka.

    Sa bisa ng artikulasyon ng mga senyas nabubuo ang kahulugan, ang diyalogo ng awtor at mambabasa. Marahil, ang opinyong ito ay ebidensiya ng sakit ng optimistikong utak at pesimistikong damdamin.

     Totoo ngang malubha ang lagay ng kalikasan ngayon, lubhang napinsala ng mapanirang sistema ng kapitalismong industriyal mula pa isilang ito noong 16 dantaon. Ginahasa ang kalikasan sa walang humpay na pagmimina at inalipin ng mga konkistador ang mga katutubo upang hakutin ang likas-yaman sa mga kolonya't gawing kapital sa akumulasyon ng tubong walang lohika o katwiran kundi kasakiman sa kapangyarihan. Kaya nga, mariing kinundena ni Dante sa Divina Commedia ang mga usurero at mga negosyante ng mapagkunwari o mandarayang gawa.

     Isinangla nga ni Doktor Faustus ang kaluluwa upang maging diyos habang hinahabol ang magayumang kariktan ni Helena, ang ideyal ng kagandahan.

       Sumunod ba ang artista, ang manunulat, sa landas na hinawan ni Doktor Faustus at nagkamal ng dunong at dangal sa kanyang panitik? Sinubaybayan ni Thomas Mann ang papel na ginampanan ng manunulat bilang nabighaning alagad ng pasistang lakas sa Europa noong krisis ng imperyalismo noong dekada 20-30 ng nakaraang siglo.

    Sa kabilang dako, inihayag naman ni James Joyce ang radikal na vocation ng artista bilang tagapanday ng konsiyensiya't budhi ng kanyang lahi. Si Joyce ay tubo sa Irlanda, kolonya ng Inglatera, na may mahaba't mayamang tradisyon ng himagsikan laban sa mananakop.

    Naisusog na ilang historyador na ang panitikang Ingles, English Literature, ay imbensiyon ng mga kolonisadong sabjek tulad nina Joyce, Yeats, Shaw, O'Casey, Beckett, at iba pang nakaluklok sa gilid ng imperyo.

Sindak at Balisa sa Modernistang Klima

     Sa imperyalistang bansa, ang perspektiba nina Mann, Andre Gide, Malraux, at nina TS Eliot, Ezra Pound, Virginia Woolf, atbp ang namayani. Samantalang sa bayang sinakop, ang prinsipyong tumututol at gumagala ni Joyce at Kafka ang nakanaig, simbolikong pagsalungat sa alyenasyon at mabangis na digmaang nagparusa sa daigdig noong unang bahagi ng ika-20 siglo. Sumunod sa kanilang yapak ang postkolonyalistang manununulat tulad nina Gabriel Garcia Marquez, Chinua Achebe, Salman Rushdie, Wole Soyinka, atbp.
     Palasak nang itanong sa mga akademikong kumbersasyon: Lumipas na ba ang krisis ng modernismong estetika sa tagumpay ng Estados Unidos at mga kaalyado sa WW2 at nahalinhan na ba ng postmodernismong pananaw, estilo at paraan ng pagkilatis at pagpapahalaga sa sining?

    Ano ang hinaharap ng makabagong awtor sa panahon ng kapitalismong global, na inuugitan ng neoliberalismong ideolohiya, sa gitna ng giyera laban sa terorismong tutol sa hegemonya ng Kanlurang bansa? Nasa bingit ba ng kung anong sakuna o kapansanan ang manunulat?

      Bukod sa lugar, anong yugto o antas ng panahon ng kasaysayan ang lagay natin? Ito ang pinakaimportanteng paksang dapat pag-aralan at saliksikin upang matuklasan kung ano ang kinabukasan ng literatura, partikular sa Pilipinas bilang neokolonyal na pormasyong natatangi sa Asyang maunlad at industriyalisado. Pwede ring magkibit-balikat at sabihing walang mapapala sa ganitong pagmumuni, mabuti pang sumulat ayon sa dikta ng puso at hilig ng sensibilidad. Ok lang....

Krisis ng Imahinasyon

    Ating balik-tanawin ang predikamento ng mga awtor sa ating kasaysayan. Noong panahon ng krisis ng kapitalismong monopolyo noong dekada 1930-40, nahati ang pulutong ng petiburgis na intelihensiya sa dalawa: ang taga-suporta ng "art for art's sake," sina Jose Garcia Villa, A.E. Litiatco, atbp, laban sa progresibong grupo nina Salvador Lopez, Federico Mangahas, Arturo Rotor, at Teodoro Agoncillo. Ang dibisyong ito ay repleksiyon lamang ng paghahanay ng iba't ibang saray ng lipunan sa ilalim ng kolonyalistang rehimeng Komonwelt.

    Sa kabuuan, ang manunulat sa wikang bernakular ay kapanalig ng mga progresibong lakas ng anak-pawis at intelihensiyang nakaugat sa masa. Hanggang ngayon, ang wika ay larangan ng pagtatagisan ng samut-saring sektor sa lipunan.

      Nakaayon ang situwasyon ng awtor sa institusyonal na aparatong pang-ideolohiya: lathalaing pangmadla, iskwelahan, burokrasya, atbp.  Bagamat sunuran lamang ang rehimeng Quezon at mga oligarko sa utos ng Amerikanong amo, populista at makabayan ang dating ng kanilang mobiisasyon. Sinupil ni Quezon ang mga komunista.

    Ngunit nang lumaking panganib ang pasismo sa Europa at Hapon, napilitang humingi ng tulong si Quezon sa mga organisadong lakas ng manggagawa't magbubukid. Napilitang itaguyod o kaya'y akitin ang mga kasapi ng Philippine Writers League na nakikiramay sa pakikibaka ng mga anak-pawis. Sa paglalagom, hindi Doktor Faustus kundi Stephen Dedalus, o kaya mga karakter nina Turgenev at Gorki ang prototipo ng mga awtor noon.

      Kung sa bagay, sumasalamin lamang ito sa matibay na pagsanib ng intelektwal (ilustrado) sa mobilisasyon ng taumbayan, tulad ng inasal nina Rizal, Del Pilar at mga Propagandista, hanggang kina Lope K Santos, Faustino Aguilar, Jose Corazon de Jesus, at Benigno Ramos. Samakatwid, kung nakabungad sa krisis, nakasandal o nakasalig ang kapalaran ng awtor sa kalagayan ng madlang tumatangkilik sa kanyang akda.

    Sanhi sa di-pantay at masalimuot na pagsulong ng ekonomiyang pampulitika, sa aking palagay, hindi malalim o maselan ang agwat ng awtor sa mga institusyong publiko na naglilingkod sa madla--liban na lamang sa mga akademikong milieu nina Villa, Arcellana, atbp. Gayunpaman, salungat din ang estetikong pormalismo nina Villa at mga kapanalig sa instrumentalismong kultura ng korporasyon at materyalistikong konsumerismo ng metropole.

Ilugar ang Panahon at Sukatin

     Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, halos lahat ng manunulat ay kalahok sa pakikibaka laban sa pananakop ng mga tropang Hapon. Noong liberasyon, ang dalawang arketipo ng awtor ay kinatawan nina Amado Hernandez, peryodista at unyonista, at Alejandro Abadilla, huwaran ng indibidwalistikong manlilikha ngunit partisano ng wikang pambansa.

    Batay sa karanasan ni Abadilla sa Amerika noong dekada 20 at sa bukod-tanging okupasyon niyang maliit na negosyante, humiwalay si AGA sa kalakarang pakikisangkot at tumambuli ng kanyang personal na pagtingin sa tradisyong itinuring na makaluma, konserbatibo, de-kahon o nahuhuli sa takbo ng panahon.  Ito ang padron ng avant-garde: gawing bago ang akda, tumalikod sa nakaugalian, baklasin ang lumang regulasyon at panuntunan, gibain ang bakurang humihiwalay sa sining at madla. 

    Ang temporalisasyon ng kasaysayan ay pag-uulit ng nakaraang karanasan. Ngunit sino ang sumusukat o tumitimbang sa agos ng panahon at paano ito nababansagan na makaluma o makabago?  Makatatakas ba tayo sa rutang siklikal? Makaiiwas ba tayo sa bingit o gilid sa ibang konseptuwalisasyon ng makabago, ng modernidad, ng kontemporaneo?

     Ito ang dapat talakaying maigi--ang temporalisasyon ng historya at uri ng modernidad na nadalumat at isinakatuparang isatitik o isatinig--upang maipaliwanag ang kinabukasan ng awtor sa gitna ng krisis ng buong lipunan.

    At ang krisis na ito ay di pansamantala lamang kundi permanente, batay sa buod ng sistemang kapitalista: ang walang hintong pagbabago ng paraan o mekanismo ng produksiyon, ang walang tigil na pagsulong ng imbensiyon ng mga gamit sa produksiyon, ng teknolohiya, at mga produktong ipinagbibili sa pamilihang pandaigdig. Ito ang saligan ng modernidad, ng mabilis na pag-iiba at transpormasyon ng mga bagay-bagay at kapaligiran.

Pagpasok sa Kosmos ng Cyberspace

      Dumating na tayo sa epokang digital at mabilisang komunikasyon. Sa yugtong ito ng kapitalismong nakasalig sa teknolohiya ng kompyuter at dagling impormasyon, nasaan ang posisyon ng awtor? Kahit man tumutol sina Arundati Roy o Harold Pinter sa imperyalistang karahasan sa Iraq, Afghanistan, Yemen, o sa bilangguan sa Abu Ghraib at Guantanamo, ginawa na bang instrumento lamang ang salita, wika, diskurso, sa program ng World Bank/IMF at WTO? Saan nakapuwesto ang awtor sa malalang krisis ng neoliberalismong mapang-usig?

    Isang tugon sa bagong yugto ng kasaysayan, ang paglaganap ng kompyuterisadong komunikasyon at digital text-based environment, ang WEB, ay yaong conceptual writing nina Kenneth Goldsmith, atbp. Nagmula ito sa conceptual art nina Sol Lewitt, Joseph Kosuth, Robert Smithson, Andy Warhol, atbp noong dekada 1960-70, na taglay ang mahabang genealogy buhat kina Mallarme, Stein, Marcel Duchamp, Beckett, Burroughs, John Cage, OULIPO, atbp. (Sangguniin ang antolohiya nina Craig Dworking & K. Goldsmith, AGAINST EXPRESSION, Northwestern U Press, 2013 at kritika ni Marjorie Perloff at POETRY magazine sa Internet).

    Ang susing argumento ni Goldsmith, hango sa manifesto ni Sol Lewitt, ay ito: Pinagaan at pinahusay ng digital networking sa broadband ang paraan ng pagkopya at pag-angkin /paghalaw (appropriation; detournement), pagputol at pagdikit. Sa iba, plagiarism ito, pagnakaw ng gawa ng iba. Pahayag ni Goldsmith (p. xix). Dagdag pa niya: "The idea becomes a machine that makes the text." Ang konsepto ang gumagabay sa pagbuo ng produkto. Ipinatapon o binasura na ang subjectivity ng awtor, kaakibat ang paniwala na ang likhang-sining ay ekspresyon ng diwa, imahinasyon o ispiritu ng artista.

          Nakasentro ang konseptuwal na gawa sa konteksto /sitwasyon at proseso. Isinaisantabi ang mga lumang kategorya ng genre, dekorum sa estilo, pati na rin ang pagkakaiba ng medium o instrumento sa pagpapahayag (pinta, salita, musika, galaw at iba pang senyas/tanda). Mahalagang layon nito ang pagbuwag sa pribadong pag-aari sa sining bilang komoditi at pagsira sa bakurang humahati sa ekslusibong larangan ng sining at ordinaryong daigdig ng karaniwang pamumuhay.

    Ipinagpapatuloy ng panitikang konseptuwal ang mithiin ng avantgarde mula pa sa pagsilang ng modernidad sa kasukdulang antas ng kapitalismong industriyal noong ika-19 dantaon.

    Maraming uri ng panulat konseptuwal at kahibangang tangkaing ilagom ang barayti nito sa sipat ni Goldsmith. Marami ring teoryang nagpapaliwanag sa iba't ibang pagsubok sa ilalim ng bandilang konseptuwal at postkonseptuwal.  Sa aking palagay, nailagom na ito ni Walter Benjamin sa kanyang sanaysay, "Art in the Age of Mechanical Reproduction." Panukala ni Benjamin na sa pag-unlad ng teknolohiya, ng mga kagamitan sa paglalathala, brodkasting at komunikasyon, nalusaw ang "aura" ng sining at na-democratize ang dating pribilehiyong sanktwaryo ng sining.

    Gayunpaman, alam ng lahat kung paano madaling nakolonisa muli ito. Naging selebriti sina Warhol at mga "high priests" ng Abstract Expressionism, Pop Art, Minimalist Art, at pati na rin ng Conceptual Art. Nabigo ang adhikaing ikinabit ni Benjamin sa suryalismong avantgarde, laluna ang mga eksperimental na pagsubok sa potograpiya at pelikula.

Eksperimentasyon at Pakikipagsapalaran

    Sa tingin ko, hangarin nina Goldsmith, Vanessa Place at iba pang praktisyoner ng panulat konseptuwal ang labanan ang alyenasyon at anomieng dulot ng buhos ng impormasyon, teksto, diskurso. Nais nilang ipaibabaw ang kanilang intuisyon, isip, o galing intelektuwal upang masugpo ang baha't pagsambulat ng wika at iba pang senyas sa Web na pinapatnubayan ng interes ng korporasyon at akumulasyon ng tubo o kapital.

    Walang kontrol sila roon, ngunit itinuring nila na pwedeng maikontrol nila ito sa deklarasyong ang konsepto o iskemang sumungaw sa ulirat ang siyang ugat/bukal ng kahulugan, katuturan, halaga, ng kanilang niyaring diskurso/produkto. Ito ba'y ilusyon o pantasya lamang?

    Tila nakalimutan nila ang isang payo ni Benjamin sa kanyang akdang "The Author as Producer." Upang makahulagpos sa diktadurya ng tekstong inuugitan ng kapangyarihan ng salapi, kailangang sunggaban ng mga manunulat ang gamitan sa produksiyon--imprenta, kompyuter, software, atbp.--upang magamit ang mga ito sa kalayaan at kabutihan ng lahat ng tao, hindi lamang iilan.

Hamon ng Kinabukasan

    Ngunit sa halip na gawin ito, pinababayaan ng mga artistang konseptuwal ang patuloy na paghahari ng korporasyong siyang nagdidikta ng Web at Internet, sampu ng gobyernong may kontrol ng mabisang teknolohiya. Nagkasya na lamang silang ipagbunyi't itanghal ang birtud o galing ng kanilang utak/kamalayan.  Hanggang ngayon, ang matinding hamon ni Benjamin ay naghihintay pa ng karampatang kasagutan.--###

Sunday, March 09, 2014

MAKABAYANG PANITIKAN, REBOLUSYONARYONG SINING

MAKABAYANG PANITIKAN, REBOLUSYONARYONG SINING
--ni E San Juan,Jr.



Makasaysayang pagkakataon ito upang pag-isipan natin ang halaga ng makabayang panulat sa panahon ng globalisasyon, panahon din ng malubha't lumalalang krisis ng imperyalismong sumasakop sa buong planeta.

Panahon din ito ng paglantad sa "total surveillance" at "drone warfare" na isinasagawa ng US habang patuloy na pinatitingkad ang giyera laban sa "terorismo"--ibig sabihin, ang interbensyong paglusob at paglupig sa mga bayan at grupong kontra sa imperyalismo ng mga higanteng korporasyong nakabase sa US, Europa, Hapon--ang Global North at mga kaalyado nito.

Sa okasyong ito, ilang tesis lamang ang ilalahad ko upang ganap na talakayin natin sa Open Forum, sa pagpapalitang-kuro.

1.  Bagamat kunwaring may kasarinlang republika buhat pa noong 1946, ang Pilipinas, sa katunayan, ay isang neokolonya ng US. Lantad ito sa pagdepende ng oligarkong gobyerno sa poder militar ng US, at sa mapagpasiyang kapangyarihan nito sa WB /IMF, WTO, G-7, UN, at konsortiya ng mga bangko't nagpapautang na mga ahensiya.

2.  Sa pandaigdigang situwasyong ito, nakalukob tayo sa panahon ng malubhang krisis ng kapitalismong pampinansiyal. Ebidensiya ang pagbagsak ng Wall Street, pangalawa sa nakaraang siglo, noong 2008. Mas maselan ito kaysa noong 1929. Napipinto pa raw ang isang mas mapanira't katastropikong pagbulusok sa hinaharap.

3. Bagamat ibang porma't paraan ang akumulasyon ng kapital, ng tubo, dahil sa makabagong teknolohiya ng komunikasyon at transportasyon, sa tulong ng kompyuter at Internet, at konsumerismong namamalas na pangunahing aktibidad sa lipunan---laluna sa mga siyudad sa atin na siksikan na ang malls, trapik, gusaling "call centers," atbp--nakasentro pa rin ang sistemang global sa pagkamal ng nagmamay-ari sa surplus-value na nagmumula sa di-binayarang trabaho ng karamihan. Kasama na ang "service workers," OFW--mahit 12 milyong Pilipino sa Saudi, Hong Kong, at saanmang lupalop. Sa kanilang remitans nakasandig ang ekonomya ng bansa.

Sa ibang salita, ang tubo o kapital ng uring kumukontrol sa malalaking gamit/paraan ng produksiyon, ay hinuhugot pa rin sa lakas-paggawa ng mayorya, ang mga anakpawis, magbubukid, at mga propesyonal na bumubuo sa panggitnang saray, ang petiburgesya.

4.  Ang pinakaimportanteng katangian ng kapitalismo, ayon kay Marx, na siyang birtud na nagtutulak sa tinaguriang "modernization" at "development," at humuhubog ng kultura, lifestyle, at araw-araw na pamumuhay at ito: walang tigil na transpormasyon ng modo ng produksiyon, walang patid na pagbabago ng kagamitan at proseso ng produksiyon ng lahat ng bagay, at reproduksiyon ng relasyong panlipunan/ugnayan ng mga tao.  Ang rebolusyong ito ng "mode of production" na kailangan sa kompitensiya ng iba't ibang paksyon o grupo ng burgesya,  ang saligan ng modernidad sa estilo ng buhay, ng kultura. Sintomas ng pagbabago ay masisilip at makakapa sa dalumat ng ideolohiya.

5.  Ang panitikan ay isang porma ng ideolohiya, tulad ng relihiyon, politika, palaruan/palakasan, mass midya, atbp. Ang namamayaning ideolohiya saanmang lipunan ay instrumento ng naghaharing uri, sa atin ang oligarko, pyudal na maylupa, komprador-burokrata, na kumokontrol sa Estado, hukuman, at sandatahang puwersa nito.

Gayunpaman, sa panitikan bilang ideolohiyang tanghalan o teatro naisisiwalat ang tunggalian ng mga uri, ang iba't ibang hugis, anyo, at proseso ng mga kontradiksiyon sa lipunan. Ang dating at bisa ng literatura ay nakasalig sa malikhaing paghawak at paggamit sa wika.
Sa tawag nito ginagawang sabjek ang indibidwal na nagtataglay ng kamalayang magpasiya't kumilos. Nagkakamalay tayo sa loob ng teksto/diskurso, tumatalab ito sa ating interpretasyon at pagtatasa.

6. Sapagkat sa ordinaryong karanasan, ang tunay na pagtatagisan ng mga uri at sektor sa lipunan ay nakatago o natatabingan ng petisismo sa komoditi--ang buong mundo ng salapi, negosyo, pagpapalitan ng binili-ipinagbili--sampu ng mistipikasyon ng realidad dulot ng relihiyon, pyudal na gawi't paniniwala (demokrasya raw tayo)--katungkulan ng mapagpalayang awtor ang wasakin ang tabing na nagtatago sa katotohanan: ang paghahati ng lipunan sa ilang mayamang nagsasamantala, at karamihang aping binubusabos. Pagwasak ng mga ilusyon at kababalaghang pumapalamuti sa mandaraya't  mapanlinlang na burgesyang orden.

7. Paglimiin ang adhikain ng makabayang awtor: sikapin niyang ibunyag ang katotohanan ng neokolonya, ang patuloy na pagsunod ng oligarkong namumuno sa utos ng US at pagpapailalalim ng kapakanan ng taumbayan sa interes ng korporasyong global.

8.  Ang wika ng panitikan ay madugong larangan din ng paglalaban ng mga uri, ng burgesyang gamit ang Ingles bilang sandatang ideolohikal sa pagsuhay sa buong istruktura ng palsipikadong soberanya at walang hustisyang demokrasya.

Araw-araw, sa TV, Internet, pelikula, at iba pang midya, ang wikang ginagamit--na nakakabit sa mga imahen, dramatikong eksena, performance art, awit, at komplikadong salik ng pelikula, ang wika ang makapangyarihang umuugit ng mensahe na siyang nagtutulak sa ating kumilos, magsalita't gumanap ng isang tiyak na papel sa lipunan, partikular na ang maging konsumer at masunuring mamamayan. Mapang-akit at mapang-gayuma ang nangingibabaw na kakintalan, ang impresyon ng kapaligirin, na nakasaplot sa katotohanan-- kailangang hubarin ang balat-kayo, ang saplot ng pagkukunwari't panlilinlang ng burgesyang ideolohiya.

9.  Ang halimbawa ng AGOS SA DISYERTO ay isang katibayan na ang malikhai't mahusay na artikulasyon ng konsepto sa wikang umaabot sa nakararaming mambabasa--ang wikang sinasalita ng taumbayan--ang siyang mabisang kagamitan sa pagpukaw ng mapanuring kamalayan, ng mapagmalasakit na damdamin, upang makatulong sa edukasyon ng nakararami at mobilisasyon sa mga kolektibong proyektong makapagsusulong at makapagpapabuti sa pulubing kalagayan ng nakararami.

10.  Sa panahon ng globalisasyon, sa mas mabilis at mabilisang pagbabagu-bago ng lahat ng bagay, sa disyerto ng mall at mga "Global City" na itinatayo sa guho ng mga tahanan ng maralitang taga-lunsod at sa bukid na inagaw sa mga magsasaka, kailangan ang mapangahas at subersibong panulat upang tuklasin ang katotohanan at itanghal ito sa panunuri't pagkilatis, pagtimbang at pagpapahalaga, ng taumbayan. 

Mapanghamong tawag ito na hinihingi ng sitwasyon, isang pagkakataon kung saan ang diskurso ng manunulat, kritiko't guro ay makapagsisilbi sa tunay na ugat at bukal ng kanilang imahinasyon, ang simpleng araw-araw na buhay ng masang yumayari ng kayamanan ng lipunan, ang proletaryo't magsasaka ng bayang naghihimagsik.

Mabuhay ang masang lumalaban!--2/22/2014--ESJ###

Saturday, March 08, 2014

MODERNIDAD & GLOBALISASYON /Modernity & Globalization

MODERNIDAD AT GLOBALISASYON: Diyalektika ng Panahon at Lugar

ni E. San Juan, Jr.

Prologo

    Tila kabalintunaan ang nangyayari ngayon.  Singkahulugan ng modernidad ang katwiran at pagkamakatao, sagisag ng pagsulong ng kabihasnan.  Sa malas, batay sa krisis sa Ukraine, Syria, patuloy na digmaan sa Afghanistan, Mindanao, at hidwaan tungkol sa China Sea, umuurong na tayo mula sa modernidad tungo sa barbaridad, mula globalisasyon tungo sa kumprontasyon ng mga makasariling bansang nagpipilit ng kanilang natatanging etnisidad na namumukod sa iba.  Kabaligtaran nga.

    Ibungad natin ang problemang bumabagabag sa atin: Anong uri ng modernidad ang taglay ng Pilipinas? Kaugnay nito, paano mapapalaya ang potensyal ng ordinaryong araw-araw na buhay ng bawat mamamayan?
   
    Isang anekdotang may masusing pahiwatig ang ibabahagi ko muna. Kamakailan, sa isang workshop ng mga manunulat sa TABOAN 2014 (pagtitipon ng mga manunulat sa Subic Free Port, Zambales) tungkol sa pagsasalin, naitanong ko sa panel: "Pare-pareho ba o magkakapantay ang lahat ng wika na magagamit sa pagsasalin?" Di umano, isang inosenteng tanong. Tugon sa akin ng dalawang kasali roon: "Oo, pare-pareho, walang wikang nakahihigit sa iba. "Ibig sabihin, Ingles, Cebuano, Pranses, Intsik, Ruso, Aleman, lahat iyan ay magkakapantay-pantay...

    Saan ba tayo nakatira? Anong petsa ba, saang lugar? Nakakalito nga. Tingnan ninyo: bagamat ang Subic ay isinauli na sa Filipinas, patuloy pa rin ang paggamit noon ng Kano sa taun-taong Balikatan Exercises, pati Clark at iba pang base sa buong sangkapuluan. Gayunpaman, una munang pinagkaabalahan ng mga nagpupulong ang PX goods at aliwang karaoke sa Olongapo, hindi ang VFA at patuloy na interbensiyon ng US sa ating soberanya. Kaya patas ba ang neokolonya at bansang nagdidikta ng kondisyon ng VFA (Visiting Forces Agreement) sa gobyerno ni Presidente Aquino?

    Himayin natin ang sitwasyon. Sa perspektiba ng lingguwistika, tama, bawat wika ay nagsisilbing sapat sa pangangailangan ng grupong gumagamit nito. O sa layon ng partikular na pagsasalin. Ngunit ang wika, anumang senyas na may kargadang kahulugan, ay hindi nakalutang sa himpapawid o sa pantasiya; nakaugat ito sa espasyong may tiyak na lugar at panahon. Sa globalisasyon ng mundo sa ilalim ng IMF/WB at mga higanteng korporasyon, walang pasubaling global Ingles ang namamayani. Hindi lengguwaheng Intsik, Ruso, Hapon, Pranses, Aleman, Espanyol, o Filipino.... Bakit nagkaganito?

Punto de Vista sa Pagsasaliksik

    Dalawang mungkahi.  Una, palagay ko'y hindi natin masasagot iyong tanong kung hindi susundin ang ilang gabay o paalala.

    Una, ilagay sa konkretong konteksto ng kasaysayan ng lipunan ang wika o anumang usaping pangkultura.  Pangalawa, hindi uubra ang indibidwalistikong pananaw (methological individualism) kung nais natin ang malawakang kontekstuwalisasyon at praktikang paghuhusga. Bakit? Sapagkat ang lipunan ay hindi koleksiyon ng hiwa-hiwalay na atomistikong indibidwal. Binubuo ito ng artikulasyon ng ugnayang panlipunan na may kasaysayan, may lumipas at kinabukasan.

    Sa madaling salita, kontekstuwalisasyon sa isang tiyak na yugto ng kasaysayan at pagtutok sa proseso ng panlipunang relasyon ang dalawang bagay na dapat idiin sa ating pag-aaral ng modernidad. Kung hindi, arbitraryong hatol ng metapisikang pag-iisip ang maghahari.
   


Pagtugis sa  Kasalukuyan

    Makasaysayang pagkakataon ito upang pag-isipan natin ang sitwasyon ng Filipinas, ang katayuan ng lipunan at kultura nito, sa panahon ng globalisasyon. Panahon din ito ng malubha't lumalalang krisis ng imperyalismong sumasakop sa buong planeta. Bagamat global ang pananaw, isang sipat na bumabagtas sa bakuran ng mga bansa, lokal pa rin ang pokus ng analitikong pagsusuri ng ispesipikong buklod ng mga pangyayari at tauhan. Nakaangkla sa praktikang dalumat ng mga kolektibong lakas.

    Panahon din ito ng paglantad sa "total surveillance" at "drone warfare" na isinasagawa ng US habang patuloy na pinatitingkad ang giyera laban sa "terorismo"--ibig sabihin, ang interbensyong paglusob at paglupig sa mga bayan at grupong kontra sa imperyalismo ng mga higanteng korporasyong nakabase sa US, Europa, Hapon--ang Global North at mga kaalyado nito. Nakapanig pa rin ang Filipinas sa Global South, nakapailalim pa rin sa mga industriyalisado't mayamang bansa.

    Sa okasyong ito, ilang tesis lamang ang ilalahad ko upang ganap na talakayin natin sa pagpapalitang-kuro hinggil sa usapin ng suliranin ng modernidad.

        Nasaan tayo sa hirarkiyang internasyonal? Bagamat kunwaring may kasarinlang republika buhat pa noong 1946, ang Pilipinas, sa katunayan, ay isang neokolonya ng US. Lantad ito sa pagdepende ng oligarkong gobyerno sa poder militar ng US, at sa mapagpasiyang kapangyarihan nito sa WB /IMF, WTO, G-7, UN, at konsortiya ng mga bangko't nagpapautang na mga ahensiya.

    Sa pandaigdigang situwasyong ito, nakalukob tayo sa panahon ng malubhang krisis ng kapitalismong pampinansiyal. Ebidensiya ang pagbagsak ng Wall Street, pangalawa sa nakaraang siglo, noong 2008. Mas maselan ito kaysa noong 1929. Napipinto pa raw ang isang mas mapanira't katastropikong pagbulusok sa hinaharap na makapagbabago sa kultura't ideolohiyang pumapatnubay sa kasalukuyang modernidad. Dito nakalakip ang modernidad ng lahat ng bansa.

 Akumulasyong Walang Ginagalang

     Maingay ang konsumerismong namamalas na pangunahing aktibidad sa lipunan---laluna sa mga siyudad sa atin na siksikan na ang malls, trapik, gusaling "call centers--kaya tila nakalimutan na ang basehan nito. Paglago ng tubo ang siyang lohika pa rin ng lipunan.

    Bagamat iba't ibang porma't paraan ang akumulasyon ng kapital, ng tubo, dahil sa makabagong teknolohiya ng komunikasyon at transportasyon, sa tulong ng kompyuter at Internet, nakasentro pa rin ang sistemang global sa pagkamal ng kapitalista sa surplus-value na nagmumula sa di-binayarang trabaho ng karamihan. Iyon ang bukal ng tubo/profit. Kasama na rito ang "service workers," OFW--mahigit 12 milyong Pilipinong empleyado sa Saudi, Hong Kong, at saanmang lupalop, pati sa mga barkong nagdadala ng langis at mga produktong ipinagbibili (kabilang na ang armas, bomba, tear gas, atbp).

    Sa patuloy na lumalaking remitans nakasandig ang ekonomya ng bansa--dagdag ang "call centers" at iba pang "business outsourcing." Walang matibay o malusog na produksiyon ng makina, ng malaking kagamitan sa industriya, sa atin kundi mga mall, ispekulasyon sa real estate, at "service industry" ng turismo, atbp.

    Sa ibang salita, ang tubo o kapital ng uring kumukontrol sa malalaking gamit/paraan ng produksiyon, ay hinuhugot pa rin sa lakas-paggawa ng mayorya, ang mga anakpawis, magbubukid, at mga propesyonal na bumubuo sa panggitnang saray, ang petiburgesya. Dito nakasalalay ang modernidad ng ordeng internasyonal.

Buod ng Modernidad

      Ang pinakaimportanteng katangian ng kapitalismo, ayon kay Marx, na siyang birtud na nagtutulak sa tinaguriang "modernization" at "development," at humuhubog ng kultura, lifestyle, at araw-araw na pamumuhay ay walang iba kundi ito: walang tigil na transpormasyon ng modo ng produksiyon, walang patid na pagbabago ng kagamitan at proseso ng produksiyon ng lahat ng bagay, at reproduksiyon ng relasyong panlipunan/ugnayan ng mga tao.  Nakasalalay dito ang pagsulong ng lipunan, ang paghahati ng panahon.

    Sa maikling salita: "Everything solid melts into air...." proklamasyon ng Communist Manifesto. Pangkalahatang pagbabago, pag-iiba.

    Nais kong salungguhitan ang katotohanang naipaliwanag na nina Marx, Engels, at sinaunang pantas tulad nina David Ricardo, Saint-Simon, at iba pa. Materyalistikong diyalektika ang nagsisiwalat sa rebolusyong nagpapasulong sa kasaysayan ng mundo. Ang rebolusyong ito ng "mode of production" (na umuugit sa kompitensiya ng iba't ibang paksyon o grupo ng burgesya) ang saligan ng modernidad sa estilo ng buhay, ng kultura, ng sensibilidad at mentalidad ng bawat lipunan.

    Sintomas ng pagbabago ay masisilip at makakapa sa larangan ng ideolohiya--relihiyon, pulitika, sining, mass midya, atbp.--kung saan nakikita, nararamdaman, natutuklasan ang pagtatagisan ng ibat ibang pwersa sa lipunan sa bawat yugto ng kasaysayan. Ang modernidad ng globalisasyon ay nagkakatawan sa tekstura't istraktura ng ideolohiya.

Metamorphosis ng Kapaligiran

    Bumalik tayo sa tema ng lugar at panahon. Pwedeng ituring na alam natin kung nasaan tayo. Kung di ninyo alam, konsultahin ang GPS, o inyong cellphone. Kung sa bagay, nagtatalo pa rin ang mga akademiko hinggil sa diyalektika ng "place" (lugar) at "space" (espasyo) sa isyu ng globalisasyon. Dahil nga sa kompyuterisasyon, nakompress ang espasyo--ayon kay David Harvey sa kanyang librong The Condition of Postmodernity--kaya panahon, bilis ng pagkitid ng espasyo, dagliang transaksyon--ang makatuturang problemang kinakaharap natin ngayon, ang "politics of time."

    Ginawang larangan ng pagsukat at pagtimbang ang bawat bahagi ng kasaysayan, ang pagkilala sa bahagdan ng kasaysayan. Paano babansagan ang bawat hati ng panahon upang makatiyak sa ating pinanggalingan at patutunguhan? Nasaan tayo sa temporalisasyon ng kasaysayan? Bakit importante na nasa unahan tayo at hindi sa huli? Paano ang pagkilala sa huli at una? Ano ang bentaha nito, ano ang implikasyon?

       Siyasatin natin ang mapa ng panahunan. Tanggap ng lahat na pagkatapos ng krisis noong 1970, minarkahan ng pagkatalo ng U.S. sa IndoTsina, nagbago ang mundo sa pag-urong ng Unyon Sobyet sa antas ng "booty capitalism." Sumunod ang Tsina at Biyetnam, ngayo'y mahigpit na kasangkot sa pandaigdigang ikot ng akumulasyon ng tubo. Pumasok tayo sa panibagong yugto pagkaraan ng 9/11; at paglunsad ng digmaan laban sa tinaguriang "teroristang" extremists--giyera sa Syria, Palestina-Israel, at laban sa Iran ukol sa langis, petroleo, na pangunahing enerhiya pa rin sa pabrika.

    Sa ngayon, nasa bingit tayo ng giyera laban sa Rusya at Tsina--sintomas lahat ito na patuloy na kompetisyon ng mga paksyon ng kapitalismong global hinggil sa pamilihan ng komoditi, kung saan ipagbibili ang yaring produkto, at kung saan kukuha ng hilaw na materyales sa produksiyon. Sa kontekstong ito, mabilis ang pagbabago ng kagamitan sa produksiyon at pagsasakatuparan sa paghango ng tubo/profit. Mabilis din ang buhos at agos ng penomenang kaakibat nito sa anyo ng kultura ng araw-araw na kabuhayan.

Digmaan sa Arena ng Kultura

     Samantala, maalingasngas ang usapin ng NSA (National Security Administration ng U.S.), espiya o surveillance, tortyur, at kagyat na asasinasyon o pagpaslang ng sibilyan sa pamamagitan ng drone, atbp. Talagang tumitingkad ang krisis ng kalikasan, sampu ng paglusaw ng Artika at Antartika. Penomenal ang Yolanda, baha, lindol, bagyo sa Mindanao, at iba pang sintomas ng epekto ng kabihasnang pinaiinog ng exchange-value, salapi, tubo.

    Tanda ba ito ng bagong epoka, o pag-uulit lamang ng nauna at walang progresyong pag-inog na kasaysayan?

    Walang tigil na pag-uulit ng araw-araw na buhay o pagbabago--alin ang ating oryentasyon? Saan tumutungo ang takbo ng panahon, ang gulong ng kasaysayan? Para sa konserbatibong modernista (tulad ni Martin Heidegger), repetisyon ng tradisyon at mito ng lahi ang dulo ng pagpapasiyang umiral sa harap ng takdang kamatayan. Ito ang solusyon sa eksistensiyalistang kilabot. Ang mito ng Volk ay siyang kalutasan sa angst ng tiyak na pagsapit ng itinakdang kamatayan. Nalutas ang indibidwal na kapalaran sa mistipikasyon ng dugo't lupa ng Volk. Ito ang doktrina ng Nazi sa Alemanya noong nakaraang siglo.

       Maraming kategorya rin ng transpormasyong titigil sa repetisyon ng araw-araw na buhay.  Para sa radikal na modernista (tulad ni Walter Benjamin), ang kasukdulan ng panahon ay pagputol sa repetisyon--sa opresyon at kahirapan--sa katuparan ng Ngayon, pagpapalaya sa pwersang sinupil o sinugpo sa araw-araw upang maligtas ang lahat. Rebolusyong radikal ang kailangan.

    Maraming paraan ng liberasyon ng araw-araw na buhay, na makikita sa avant-garde na kilusan ng suryalismo, futurismo, situwasyonismo, sining konseptuwal, atbp. Kaalinsabay nito ang mga rebolusyonaryong proyektong pampulitika ng mga anarkista, sindikalista, at sosyalistang nilagom nina Marx, Lenin, Gramsci, Luxemburg, Mao, atbp.

Karnabal  ng Pakikipagsapalaran

          Anong yugto ng kasaysayan tayo ngayon? Saang dako ng proseso ng modernidad (hindi modernisasyon) nakahinto ang bansang Pilipinas?

    Ang temporalisasyon ng kasaysayan ay pag-uulit ng nakaraang karanasan. Ngunit sino ang sumusukat o tumitimbang sa agos ng panahon at paano ito natatarok na makaluma o makabago? Makatatakas ba tayo sa rutang siklikal na krisis ng kapitalismo o imperyalismo? Makaiiwas ba tayo sa kalamidad sa pagbuo ng ibang hugis o uri ng makabago, ng modernidad, ng kontemporaneo nang hindi pinapalitan ang lohika ng kapitalismo?

    Bihag pa rin tayo ng indibidwalistikong pananaw, ng "methodological individualism" ng burgesyang sosyolohiya at sikolohiya. Suhetibismo't relatibismong kabatiran ang resulta. Nakakulong pa rin tayo sa atomistikong pagtingin, tiwalag sa konkretong konteksto ng kasaysayan. Nakatago pa rin ang tunay na kawalan ng katarungan sa alyenasyong namamayani sanhi sa reipikasyon ng ugnayang panlipunan. Ang ugnayan ng bawat tao ay nilalason o nilalambungan ng petisismo ng komoditi, ang pagsamba sa salapi, tubo, mga produktong mas mahalaga pa kaysa buhay ng mga taong yumari o lumikha nito.

    Ang mga problemang ito ang dapat talakaying maigi--ang temporalisasyon ng historya at uri ng modernidad sa araw-araw na kabuhayan--upang maipaliwanag ang kinabukasan ng bansa sa gitna ng krisis ng kapitalismong global. At upang mapalaya ang nasugpo't nasisikil na enerhiya ng taumbayan, ang kinabukasan ng diwa't budhi ng bawat nilalang.

    Maidagdag pa na ang krisis na ito ay di pansamantala lamang kundi permanente, batay sa mabangis na rasyonalidad ng sistemang kapitalista: ang walang hintong pagbabago ng paraan o mekanismo ng produksiyon, ang walang tigil na pagsulong ng imbensiyon ng mga gamit sa produksiyon, ng teknolohiya, at mga produktong ipinagbibili sa pamilihang pandaigdig. Naidiin ko na: ito ang saligan ng modernidad, ng mabilis na pag-iiba at transpormasyon ng mga bagay-bagay at kapaligiran, hanggang sa epokang digital at mabilisang komunikasyon. Kalakip nito ang susi ng modernidad at globalisasyong sumisira sa kalikasan at pinagmumulan ng giyera at pagdurusa ng nakararami.

Alyenasyon at Reipikasyon

    Sa lipunang pinatatakbo ng tubo, salapi at komoditi ang namamagitan sa bawat tao. Alyenasyon ang bunga nito. Reipikasyon o pagtiwalag sa maramdaming buhay ang resulta nito. Kontrolado ng komoditi ang lahat, ginawang bagay na walang buhay ang tao, sinipsip ng mga bampira ang dugo ng bawat nilalang.

    Sapagkat sa ordinaryong karanasan, ang tunay na pagtatagisan ng mga uri at sektor sa lipunan ay nakatago o natatabingan ng petisismo sa komoditi--ang buong mundo ng salapi, negosyo, pagpapalitan ng binili-ipinagbili--sampu ng mistipikasyon ng reyalidad dulot ng relihiyong institusyonal, pyudal na gawi't paniniwala (halimbawa, ang doxa na demokrasya raw ang sistemang pampulitika natin)--katungkulan ng mapagpalayang kritiko/intelektwal pampubliko ang wasakin ang tabing na nagtatago sa katotohanan: ang paghahati ng lipunan sa ilang mayamang nagsasamantala at karamihang aping binubusabos. Ibunyag ang pagtatagisan sa likod ng tinaguriang normalidad ng pagkakaisa o natural na pamumuhay araw-araw.

    Nasaan tayo ngayon? Ano ang dapat gawin? Sa harap ng mistipikasyon ng komersiyanteng kultura at araw-araw na komodipikasyon ng karanasan, dapat sikapin ng makabayang intelektwal ang pagbubunyag sa katotohanan ng neokolonya, ang patuloy na pagsunod ng oligarkong namumuno sa utos ng USA (sa tulong ng mga kakutsabang elite) at pagpapailalalim ng kapakanan ng taumbayan sa interes ng tubo ng korporasyong global. Pagwasak ng mga ilusyon at kababalaghang pumapalamuti sa mandaraya't  mapanlinlang na burgesyang orden ang dapat adhikain ng mapagpalayang sensibilidad at mapanuring kamalayan.

Sa Wika Nakataya ang Katubusan

       Maibalik ko ang usapan sa wika o lengguwaheng sinasalita at isinusulat.

    Ang wika ng kumbersasyon, midya, paaralan, kultura, atbp., ay madugong larangan din ng pagtatagisan ng mga uri, ng burgesyang gamit ang Ingles--o baryasyon nito na mga "englishes'-- bilang sandatang ideolohikal sa pagsuhay sa buong sistema ng palsipikadong soberanya at walang hustisyang demokrasya. Sa gusto o ayaw mo, wika ay sandata o kagamitan sa ideolohiyang pagtatagisan ng mga uri. Samakatwid, pinipili ka ng wika upang magpasiya laban sa interes ng iyong kolektibo o magsumikap itaguyod ang kapakanan nito.

    Paglimiin natin ang nangyayari sa milieu na lunang sosyo-politikal na ating ginagalawan. Araw-araw, sa TV, Internet, pelikula, radyo, at iba pang midya, ang wikang ginagamit--na nakakabit sa mga imahen, dramatikong eksena, performance art, awit, at komplikadong salik ng pelikula-- ang wika ay siyang sangkap na makapangyarihang umuugit ng mensahe na siyang nagtutulak sa ating kumilos, magsalita't gumanap ng isang tiyak na papel sa lipunan, partikular na ang maging konsumer at masunuring mamamayan. Isang subalternong alagad ng imperyo.

    Mapang-akit at mapang-gayuma ang nangingibabaw na kakintalan, ang kagyat na impresyon ng kapaligirin, na nakasaplot sa katotohanan. Nakabubulag ito at nakaliligaw. Upang makaligtas sa alyenasyon at reipikasyong nabanggit ko na, kailangang hubarin ang balat-kayo, ang saplot ng pagkukunwari't panlilinlang ng burgesyang ideolohiya.

    Kung pesimistiko ang utak, sikaping maging optimistiko ang pagnanais, payo ni Antonio Gramsci.  May dahilan kung bakit masigla ang pagnanais bagamat maulap ang kabatiran.  Hindi malagim ang lahat ng sulok ng larangan ng kultura. Ang halimbawa ng mga kritikong sumusulat sa PINOY WEEKLY o BULATLAT, mga progresibong midya, at mga kapanalig sa iba pang midya at diskurso ay isang katibayan na ang malikhai't mahusay na artikulasyon ng konsepto ng katwiran at katarungan sa wikang umaabot sa nakararaming mambabasa--ang wikang sinasalita ng taumbayan--ay siyang mabisang kagamitan sa pagpukaw ng mapanuring kamalayan, ng mapagmalasakit na damdamin.




Kahinugan ng Panahon

    Ibaling natin ang kamalayan sa ngayon. Ang kumbersasyon natin sa hapong ito ay isang paraan upang makatulong sa edukasyon ng nakararami at mobilisasyon sa mga kolektibong proyektong makapagsusulong at makapagpapabuti sa sawing kalagayan ng nakararami. Hanggang may nakikinig at handang kumilos salungat sa indibidwalismong naghahari, may pag-asa pa ang ating bayan.

         Ang kontradiksiyon ng modernidad ay nagbubunga ng kanyang kalutasan. Sa panahon ng globalisasyon, sa mas mabilis at mabilisang pagbabagu-bago ng lahat ng bagay, sa disyerto ng mall at mga "Global City" na itinatayo sa guho ng mga tahanan ng maralitang taga-lunsod at sa bukid na inagaw sa mga magsasaka, kailangan ang mapangahas at subersibong panulat upang tuklasin ang katotohanan at itanghal ito sa panunuri't pagkilatis, pagtimbang at pagpapahalaga, ng taumbayan. 

    Mapanghamong tawag ito na hinihingi ng sitwasyon, isang pagkakataon kung saan ang diskurso ng manunulat, kritiko't guro ay makapagsisilbi sa pagpapalaya't pag-unlad sa tunay na ugat at bukal ng kanilang imahinasyon, ang simpleng araw-araw na buhay ng masang yumayari ng kayamanan ng lipunan, ang proletaryo't magsasaka ng bayang naghihimagsik. 

[Talk at the College of Mass Comm, University of the Philippines,March 5, 2014] ###